Sluis III werd in 1917 gebouwd naar ontwerp van ingenieur C.L. Schuller tot Peursum van Rijkswaterstaat. Overigens gold dat ook voor de andere vier sluizen in het Wilhelminakanaal, die allemaal volgens hetzelfde ontwerp zijn aangelegd. Het waren alle vijf bajonetsluizen.
De oude Sluis III
Omdat ten westen van Tilburg het verval in het Wilhelminakanaal groot was, werd bij de Sluizen I (in Oosterhout) en III gekozen voor een gekoppelde tweetraps-bajonetsluis. Sluis I is in 1972 vervangen door een nieuwe, rechte sluis. Sluis III is daardoor het laatste gave voorbeeld van dit type sluizencomplex.
In technisch opzicht laat het complex van Sluis III nog heel mooi de innovatie zien uit het begin van de twintigste eeuw. De ontwikkeling van elektromotoren was toen nog volop gaande, maar Rijkswaterstaat koos er toch voor om alle sluizen in het Wilhelminakanaal van zulke motoren te voorzien om de sluizen en de omloopriolen te bedienen. De bediening gebeurde vanuit het bedieningshuis dat steeds centraal naast de sluis is opgesteld.
De schutsluis zelf bestaat uit twee gekoppelde bajonetsluizen met boven-, beneden- en tussenhoofd. De sluishoofden zijn grotendeels opgetrokken in baksteen, met granieten slagstijlen in blokverband. Ook de hoeken van de deurkassen zijn in graniet uitgevoerd. Aan de ingangszijden zijn de hoofden bovendien voorzien van granieten dekzerken. De overige delen van de sluishoofden zijn voorzien van gietstalen aanslagstijlen.
De sluisdeuren hebben gietstalen halsbeugels die met stangen zijn verbonden aan panamawielen die weer door elektromotoren worden aangedreven. Deze panamawielen bevinden zich in de trottoirs langs de schutkolken.
Het vullen en legen van de schutkolken gebeurt via omloopriolen die in de gemetselde sluiswanden zijn aangebracht: deze zijn af te sluiten met behulp van elektrisch bediende cilinderschuiven. Het totale complex van Sluis III bestaat uit de sluis zelf, het bedieningshuis, een schakelhuis-pompstation , een dubbel woonhuis (voor de sluiswachter en de sluisknecht) en tenslotte nog een spuisluis, die in 1940 is aangelegd.
Sluis III is een Rijksmonument omdat het gehele complex nog in oorspronkelijke staat verkeert. Het vormt hiermee het laatste gave voorbeeld van dit type sluizencomplex uit de tijd waarin het Wilhelminakanaal werd aangelegd.
Nieuwe Sluis III
Maar om Tilburg beter geschikt te maken voor grote binnenvaartschepen was de oude Sluis III te klein. Het Wilhelminakanaal werd en wordt daarom aangepast om het tot en met Sluis III geschikt te maken voor binnenvaartschepen tot en met klasse IV (tot 1350 ton). Aanvankelijk lag het in de bedoeling om Sluis II en Sluis III te vervangen door één nieuwe sluis. Maar uit onderzoek bleek dat dit ongewenste gevolgen zou hebben voor de grondwaterstand in de omgeving. Daarop is gekozen voor een oplossing waarin zowel Sluis II als Sluis III worden vervangen.
De nieuwe Sluis III is in gebruik genomen in oktober 2017. Zij bevat de grootste composiet sluisdeuren van de wereld, met een afmeting van 6,2 m bij 12,5 m. Ten oosten ervan is een zwaaikom aangelegd, waar Klasse IV schepen kunnen keren. Ook de voorhaven benedenstrooms zal nog worden verbeterd. De oude Sluis III heeft nu alleen nog een functie als waterkering. De bouw van een nieuwe Sluis II is anno 2024 nog in voorbereiding.
Met dank aan Ed. Schulte, architect AvB, die ons attent maakte op de ontwikkelingen sinds 2010.
Bronnen: publicaties van Wageningen U&R (2011), het Brabants Dagblad, Omroep Brabant (2015-2017), Witteveen+Bos (2000) en Rijkswaterstaat (2024).
Bekijk ook
