Ruim achthonderd jaar geleden, het zal zo rond 1200 geweest zijn, was de Binnenpolder van Terheijden nog een veengebied. Ongeschonden en moeilijk toegankelijk. Uit beschrijvingen uit vroegere jaren werd dat gebied al de Vlasselt genoemd. Een naam die heden ten dage nog steeds opgeld doet.
Een ‘rijk’ hoogveenpakket
De destijds zogeheten ‘woeste gronden’ werden ter ontginning uitgegeven door de toenmalige bezitter: de Heren van Breda. In het jaar 1280 ging het om een uitgifte van 155 hectare en ruim veertig jaar later om nog eens 790 hectaren. De uitgiften werden gegund aan de kloosters Catharinadal te Breda en die van Onze Lieve Vrouw te Middelburg. In dat aldus uitgegeven gebied lag in een laag gelegen kom een ‘rijk’ hoogveenpakket en men had duidelijk de opzet om tot turfwinning over te gaan en de afgegraven en gestoken turf als brandstof te gelde te maken.
Transport hoogveen via haven Terheijden
Om de afgegraven turf af te voeren werden drie wegen/vaarten aangelegd: de Schimmelse Weg, de Ruitersvaart en de Vaartkantse Vliet. Via deze vaarten werd de turf eerst afgevoerd naar Terheijden, dat als uitvoerhaven fungeerde, om overgeladen te worden in grote schepen die vervolgens hun weg vonden naar Vlaamse en Hollandse steden. Het afgraven ging vele tientallen jaren kennelijk met enig gemak aangezien het gebied ergens in de vijftiende eeuw (rond 1411) werd teruggegeven aan de Heren van Breda.
Het veen was op en dat wat restte lag onder de hoge grondwaterstand. Uiteindelijk bleef er nat en drassig moerasgebied over, dat door de geringe verkaveling en slecht te regelen waterstanden als grasland voor gemeenschappelijk gebruik werd bestemd. Het uitgeveende gebied diende vooral als weidegebied voor paarden, dat alleen in droge zomers te gebruiken was. ’s Winters waren de verwaterde plaatsen bevroren en ontstonden er onbetrouwbare ijsvlakten met wakken en ander ongemak.
Afgeplagd perceel in de Binnenpolder van Terheijden (foto: A. van den Akker, 2012)
Herwinnen van de verdwenen gebieden
De polder was in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw bekend om zijn botanische rijkdom. Echter in die tijd waren er al plannen, vanwege de schaarste aan landbouwgronden, om de Binnenpolder droog te pompen en in cultuur te brengen. Voor dat doel werden de gronden onteigend en kwamen in het bezit bij de Rijksdomeinen. De Tweede Wereldoorlog zorgde er voor dat de ontpoldering uitgesteld werd, om vervolgens kort daarop te realiseren tot een voedselrijk weidegebied met als enige overblijfsels van de oude Binnenpolder de eendenkooi en een bijbehorend kooibos. Beide restanten, de eendenkooi en het kooibos, zijn sinds 1973 een beschermd natuurmonument. Latere politieke inzichten, midden jaren negentig van de vorige eeuw, wilde men bestaande natuurgebieden behouden en verdwenen gebieden weer terug herwinnen.
Bron: scriptie door Aerjen van den Akker 2012. Binnenpolder Terheijden, een zonnige toekomst dankzij oude gegevens. Opdrachtgever Staatsbosbeheer Regio Zuid.
