Terug naar overzichtOverzicht
Huize Vincentius in Udenhout

Zuster Marie van Uden (1895-1975): Pionier van het buitengewoon onderwijs

Mariët Bruggeman

6 oktober 2010

Opmerkelijke vrouwen

Catharina Maria van Uden werd op 12 oktober 1895 geboren in Dennenburg, als jongste dochter van de bakkersfamilie Joannes van Uden en Maria Dalmijn. In 1919 trad zij in bij de Zusters van de Choorstraat en al in 1924 werd ze belast met de leiding van een nieuw opgericht internaat in Udenhout.

Zuster Marie (Foto: Archief Zusters van de Choorstraat

Als pedagoge speelde zij een belangrijke rol in de ontwikkeling van het buitengewoon onderwijs door de congregatie.

Na de lagere school vertrok Catharina in 1908 naar Den Bosch, waar zij, net als haar oudere zus Magtilda, de mulo en de kweekschool van de Zusters van de Choorstraat volgde.

In 1914 behaalde ze haar diploma en ging ze werken bij de lagere school van de zusters in Amsterdam. Die gaven sinds 1820 vooral kleuteronderwijs en lager onderwijs aan meisjes. Bovendien hadden ze sterke bemoeienis met de opvoeding en het onderwijs in het Doofstommeninstituut in Sint-Michielsgestel.

Leerlingen uit de beginjaren van Huize Vincentius (Foto: Archief Zusters van de Choorstraat)

In 1919 koos Catharina voor een religieus leven. Catharina van Uden werd nu zuster Marie. In deze tijd voelde men binnen de katholieke onderwijswereld het gemis aan onderwijs voor de onverzorgde en geestelijk en lichamelijk afwijkende jeugd. Het Rooms Katholiek Nationaal Jeugdcongres van 1922 was zelfs geheel aan dit thema gewijd. Aangezien de zusters bij het Doofstommeninstituut regelmatig kinderen tegenkwamen die vanwege hun beperkte geestelijke vermogens tussen wal en schip vielen, voelden zij er wel voor om in die leemte te voorzien.

In 1924 richtte het congregatiebestuur Huize Sint Vincentius in Udenhout op. Dit internaat was bedoeld voor meisjes die in staat waren eenvoudig onderwijs te volgen in enkele schoolvakken, nuttige handwerken en huishoudelijke vakken. Zuster Marie kreeg de leiding over dit internaat. Zij moest hiervoor wel een studie pedagogiek afronden.

Het onderwijsinternaat was in alle opzichten vernieuwend en zuster Marie leverde daar een groot aandeel in. Zij bemoeide zich sterk met de ontwikkeling van een opleiding voor de leerkrachten.

Huize Vincentius in Udenhout

Alhoewel zij als vrouw niet de leiding over deze cursus kon hebben, werd zij wel aangesteld als docente pedagogiek. Ook werkte zij mee aan de jaarlijkse pedagogische weken in het kader van de opleiding. Daarnaast schreef ze artikelen en boekbesprekingen voor het Tijdschrift voor R.K. Buitengewoon Lager Onderwijs.

Zuster Marie bedacht nieuwe leerstof voor de meisjes en nieuwe leermiddelen. Zij ontwierp ook een systeem om de ontwikkeling, de mogelijkheden en de vorderingen goed in de gaten te houden. Deze succesvolle nieuwe aanpak kreeg in Nederland, maar ook daarbuiten, navolging.

Een zogenaamde observatieklas in Huize Vincentius (Foto: Archief Zusters van de Choorstraat)

In 1951 richtten de Zusters van de Choorstraat een internaat op in Eindhoven voor slechthorende jongens en meisjes, het Instituut St. Marie. Zuster Marie werd directrice.

Ritmische gymnastiek voor leerlingen van Vincentius (Foto: Archief Zusters van de Choorstraat)

Voor haar werk voor de slechthorende jeugd werd zuster Marie in 1963 benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Om gezondheidsredenen moest zuster Maria in 1965, op 70-jarige leeftijd, haar werk neerleggen. Zij ging naar Amsterdam om overste van een klooster te worden. Nog geen vijf jaar later verhuisde zij naar het bejaarden- en verzorgingstehuis van de congregatie in Nuland, waar zij op 12 maart 1975 overleed. Lees de uitgebreide biografie van Zuster Marie van Uden door José Eijt is op Thuis in Brabant.

Onder deze titel willen we een aantal bijzondere Brabantse vrouwen uit heden en verleden onder de aandacht brengen. In eerste instantie zijn het nu 27 vooral erg historische vrouwen, over wie een verhaal is opgenomen: negen uit de eeuwen voor 1800, twaalf uit de 19e eeuw en zes uit de 20e eeuw, maar dan voornamelijk uit de eerste helft. Het gaat vaak om zelfstandige types die gewoon deden wat ze nodig en/of leuk vonden, ook al gingen ze daarmee tegen de heersende mores in. Zelden speelde daarbij een duidelijk uitgesproken streven naar emancipatie een rol (al gebeurde dat ook). Maar er zijn ook wel degelijk “echte” feministes onder deze vrouwen te vinden. In ieder geval kunnen de meesten van deze vrouwen als rolmodel worden gezien voor de generaties na hen. De selectie die hier aangeboden wordt, is slechts het topje van de ijsberg. We zullen de komende tijd vooral aandacht gaan besteden aan onze eigen tijd. Denk maar aan sportvrouwen als Daphny van den Brand (wielrenster); Anky van Grunsven (dressuurrijdster); Merel de Knegt (hardloopster); Leontien van Moorsel (wielrenster); Miriam Oremans (tennister); Angelique Seriese (judoka); Elsbeth Vink (mountainbikester); Marianne Vos (wielrenster) en Ireen Wüst (schaatster); aan zangeressen als Corry Brokken; Jacqueline Govaert; José Hoebee; Nikki Kerkhof; Corry Konings en Lenny Kuhr; aan actrices als Josine van Dalsum; Sylvie Meis; Liz Snoijink en Monique van de Ven; aan politica’s als Carola Schouten en Mei Li Vos; aan mode-ontwerpsters als Marlies Dekkers en Olcay Gulsen of aan presentatrices als Yvon Jaspers en Lucille Werner. En er zijn vast nog veel meer vrouwen die een plaatsje op deze kaart van Brabant verdienen. We roepen iedereen dan ook op om suggesties te doen over andere “heldinnen” of een levensbeschrijving van hun heldin in te sturen.Ontdek het thema

Reacties

Reacties laden…

Zuster Marie van Uden (1895-1975): Pionier van het buitengewoon onderwijs