De Zuid-Willemsvaart is een kanaal tussen Maastricht en 's-Hertogenbosch. Het dient als lateraal kanaal van de Maas en vormt zo een kortere route voor de scheepvaart tussen het Belgische en het Brabantse-Gelderse deel van de rivier. In Noord-Brabant loopt het kanaal onder andere door Helmond, Beek en Donk, Veghel, Bernheze en Sint-Michielsgestel.
Het kanaal
De geschiedenis van het kanaal gaat terug tot het begin van de negentiende eeuw. Napoleon Bonaparte wilde voor militaire doeleinden het transport over water in Nederland en België verbeteren. In zijn plannen was voorzien in een, overigens nooit voltooid, “Grand Canal du Nord” dat de Schelde, de Maas en de Rijn moest verbinden. Het gedeelte van dit Grand Canal tussen de Schelde en de Maas bereikte bij Lozen zijn hoogste punt. Om het kanaal hier van water te voorzien dacht Napoleon aanvankelijk aan de kanalisatie van de Dommel en/of de Aa.
Toen dat niet bleek te werken, moest Napoleon zijn toevlucht nemen tot Maaswater. Het voedingskanaal tapt het Maaswater af bij Smeermaas en voerde het naar een bassin in Lozen. In 1804 begon men aan dit kanaaltje en in 1809 kon de slechts 5 meter brede vaarweg in gebruik worden genomen. De nieuwe Nederlandse koning Willem I besloot dit kanaal te moderniseren. Hij liet de vaart verbreden, verdiepen en rechter maken en trok haar door naar Maastricht en ’s Hertogenbosch, om de industrie te bevorderen en een goede verbinding tussen Nederland en het Luikse industriebekken te scheppen.
In 1822 begon de bouw van de Willemsvaart. Op 1 juli 1825 was het gedeelte van 's Hertogenbosch tot Helmond klaar en in 1826 kon het gehele kanaal worden geopend. Toen later een kanaal in Drenthe ook de naam Willemsvaart kreeg, werd aan beide kanalen respectievelijk de voorvoegsels Zuid- en Noord- toegevoegd. Het kanaal kostte uiteindelijk 4,45 miljoen gulden.
Sluizen
Om het hoogteverschil van 40 meter te overbruggen waren oorspronkelijk 21 sluizen nodig. In het verleden lag er bij elke sluis een ophaalbrug. In het huidige kanaal liggen 16 sluizen. Vanuit onder andere Schijndel en Helmond worden sluizen en ophaalbruggen op afstand bediend.
Modernisering
Aan het einde van de 20e eeuw zijn verbredingswerkzaamheden uitgevoerd. Het meest ingrijpend was de omleiding ten oosten van de stad Helmond. De vergunning hiervoor kwam in 1982. In 1993 was dit project klaar.
Het Nationaal Verkeers en Vervoersplan (NVVP) wijst de Zuid-Willemsvaart tussen de Maas en Veghel aan als onderdeel van het hoofdvaarwegennet. Het kanaal moet daar dan bevaarbaar zijn voor scheepvaart van klasse IV. Nu loopt de Zuid-Willemsvaart vanaf Den Dungen nog door het centrum van Den Bosch, en is daar slechts geschikt voor scheepvaart klasse II. Daarom zal vanuit Den Dungen een nieuwe aftakking worden gegraven naar de Maas, langs de A2. Het project wordt tegelijkertijd uitgevoerd met de verdubbeling van de A2 en zal naar verwachting in 2014 gereed komen.
De verouderde sluizen 4, 5 en 6 worden tussen 2008 en 2010 vervangen. Eerst zal de vervuilde westoever bij sluis 6 gesaneerd worden, vervolgens worden de nieuwe sluizen gebouwd en daarna zullen de 175 jaar oude sluizen worden afgebroken.
In 2003 wijdden René Bastiaanse en cameraman Melvin twee afleveringen van het programma De Wandeling (Omroep Brabant) aan de Zuid-Willemsvaart. Bekijk aflevering 19 en aflevering 21 van seizoen 5.
Bekijk ook
