Een voor Nederland unieke vorm van visserij is de weervisserij bij Bergen op Zoom, specifiek gericht op de vangst van ansjovis. Met behulp van kilometerslange schermen, de zogenaamde weren, die in V-vorm op het getij gericht staan, wordt de vis richting de vangfuik geleid. Bij laag tij kan worden geoogst.
De weervisserij is ontstaan na de Sint Felixvloed in 1530, waarbij het Verdronken Land van Reimerswaal is ontstaan. De ansjovis ontdekte dit verdronken land als ideale paaiplaats. Met als voorbeeld de zalmsteken in de Biesbosch ontwikkelden de vissers hier een unieke vangstmethode die gebruik maakt van de getijdestroming.
De getijdevissers vlechten kilometerslange schuttingen in V-vorm. Waar twee schermen samenkomen is het punt dat bij eb het laatst droogvalt. Daar is een opening die uitkomt in een fuik. Bij afnemend tij moet de vis wel doorzwemmen tot in de fuik.
Er is altijd veel ruzie geweest tussen Zeeuwse en Bergse vissers over de rechten op deze visgronden. De stad Bergen op Zoom verwerft uiteindelijk de visrechten voor het verdronken markizaat bij Bergen op Zoom. Vanaf rond 1650 wordt ansjovis de specialiteit van Bergen op Zoom. Vanaf 1673 regelt het vissersgilde de verpachting van de visgronden van de markies.
In 1784 verdeelt de heer van Bergen de visgronden in een Zeeuws en een Brabants gebied. De Bergse vissers mogen niet meer altijd meeloten met de Zeeuwse vissers. De tegenstellingen worden er alleen maar grimmiger door. In 1823 wordt het beheer van de visserijen ondergebracht bij een overkoepelend orgaan.
Vanwege de kwaliteit van de ansjovis komt de weervisserij opnieuw tot bloei. Maar de aanleg van de Kreekrakdam in 1860 staat verdere expansie in de weg. Door de opkomende oesterteelt komt de weervisserij vanaf 1865 verder in de knel. Ook de oesterteelt is ingedeeld in percelen. Daartussen liggen de weren. De oesterkwekers eisen dat de weervissers bij het opdrijven van de vis hun weren niet te buiten gaan.
In 1867 worden alle weervisserijen in het openbaar en bij opbod verpacht, met andere woorden: de vissers worden overgeleverd aan vrije markt. Veel weervissers haken af en verliezen hun oude rechten.
De gemiddelde opbrengst per jaar aan ansjovis is tussen 1878 en 1940 zo’n 50 ton, met uitschieters naar boven (400 ton in 1931) en naar beneden (500 kg in 1903). De prijs is in het algemeen beter dan die voor de ansjovis uit de Zuiderzee, dankzij de kwaliteit van de Bergse ansjovis.
Na de Tweede Wereldoorlog neemt de visstand steeds verder af. Anno 2010 is er nog maar één weervisserij, die van Van Dordt. Documentairemaakster Marjolein van Poppel legde het bijna uitgestorven ambacht van de weervisserij vast in de documentaire Verdronken Land.
Verdronken land - Vooruitblik from SoMMedia on Vimeo.
Bekijk ook
