Terwijl Nederland begin jaren zestig nog maar net de verzuilde veren van zich af schudt, stelt onderwijzer Arnold Ras in Wanroij een onderwerp aan de kaak dat het hele land op zijn kop zet. In 1963 vindt Ras dat ‘zwarte piet’ moet worden vervangen door een ‘witte diaken’ (een soort kandidaat-priester) . De landelijke pers valt over hem heen, onder leiding van schrijver Godfried Bomans. Van de demonstratie tegen Ras' plannen heeft het BHIC nu een kleurenfilm in huis.
De beelden komen via het Wanroys Activiteiten Comité bij het BHIC en dompelen de kijker onmiddellijk onder in de jaren zestig. Met misdienaars in toog, Kevers op de weg en rokende mannen in pak. Maar centraal staat een - als intocht - verklede demonstratie. Borden met ‘Wij handhaven het recht onzer vaderen’, veel Pieten op scooters en pony’s en ‘ridder Godfried’, getooid in een wit gewaad en een schild.
Eerlijk tegen kinderen
Aanleiding is de stelling van onderwijzer Arnold Ras die ook maker is van het nieuwsblad Wanroijs Nieuws voor Iedereen. In een redactioneel artikel schrijft hij dat Piet – vanuit opvoedkundig oogpunt - beter geen onderdeel zou kunnen zijn van het Sinterklaasfeest. Op het moment dat de kinderen erachter komen dat de Sint niet bestaat, zou het hele feest alleen maar een gezagscrisis veroorzaken. Bovendien is ook het schrik-element dat Piet met zich meebrengt niet goed voor kinderen. Piet zou beter kunnen worden vervangen door een diaken waarbij eerlijk tegen de kinderen moet worden gezegd dat het gaat om een verkleed persoon.
Hoewel het 44-jarige schoolhoofd uit Wanroij duidelijk voorstander blijft van het hele feest, inclusief de bijbehorende cadeaus, valt de landelijke pers over hem heen. In De Volkskrant van 15 november nagelt de bekende schrijver Godfried Bomans met een paginagroot artikel over de “RASsenkwestie in Wanroij” op een ironische manier de Wanroijse onderwijzer aan de schandpaal.
“Het spijt mij dat het lager onderwijs te Wanroij in handen ligt van een man, die zulke streken bedenkt, want lager kan het niet. En hoewel volwassenen in het algemeen zelden in de zak gaan, meen ik toch dat we hier geen keus meer hebben. Ras moet in de zak. Dat zal in Wanroij wel even een gezagscrisis geven, maar dat vind ik beter dan dat alle ouders over heel Nederland hun naaste familie gaan verraden. Het Sinterklaasgeheim is een van de best bewaarde geheimen in ons koninkrijk en wanneer we ergens een lek zien, dan moeten we dat stoppen. Ras is zo’n lek. Daarom stoppen we hem, en wel in de zak.”
Bomans als Ivanhoe
Op de film is een dan vijftigjarige Bomans te zien die verkleed - als een soort Ivanhoe – deelneemt aan een lange stoet die door Wanroij trekt. Aangevoerd door een club scooters bestuurd door zwaaiende Pieten, gevolgd door majorettes, de harmonie en de ponyclub: een bonte optocht vraagt aandacht voor het behoud van alle traditionele elementen van het feest. Teksten als ‘Wij handhaven het recht onzer vaderen’ vertonen parallellen met de discussie zoals ruim vijftig jaar later opnieuw plaats zal vinden.
Er zijn heel wat mensen op de been gekomen om het spektakel te zien en heel wat ‘Pietermannen’ nemen deel aan het protest, zoals De Gelderlander meedeelt: ”Met de grootst mogelijke meerderheid heeft de gemeenschap van Wanroij gistermiddag voor de trappen van het raadhuis gestemd vóór de instandhouding van het Zwarte Pietenwezen. Want uit de massa die rond het bordes de ongewone taferelen gade sloeg, steeg een luid Nee! op toen de hoofdman der Morianen de kernvraag stelde: Is er iemand hier in Wanroij die Pieterman niet meer wil zien?”
Los van de demonstratie geeft de film – in kleur - een tijdsbeeld van Wanroij in 1963 met karakteristieke plekken (zoals de molen en het gemeentehuis) waarop ook veel inwoners zijn te zien. Maar de filmbeelden zijn uniek omdat hiermee de eerste tekenen van de pieten-discussie zijn vastgelegd. Onderwijzer Ras blijkt met zijn pleidooi aan de wieg te hebben gestaan van een discussie die pas een halve eeuw later breder is gevoerd.
