Terug naar overzichtOverzicht
De blokvijs in gebruik.

Via werktuig terug in de tijd

Rini de Groot (†)

5 september 2012

Een opmerkelijke vondst op zolder van het werkhuis van Reinier de Groot in Uden: een houten blok met de inscriptie van cijfers 1847 en letters R D G. Het begin van een zoektocht naar de herkomst en het gebruik van het werktuig. Tijdens een inventarisatie van de karrenmakerij (in 1994) door Gerard Rooijakkers werd het houten blok gevonden.

De blokvijs in gebruik.

De vondst was voor ons van groot belang, vooral de lettercombinatie met de cijfers. Het jaartal moest van ons overgrootvader zijn want onze grootvader schreef de initialen M D G. De vondst bestond uit een houtblok en een gave en twee halffabricaten draadspindels. Op één daarvan was de aftekening voor de schroefdraad aangebracht. We vroegen ons af waarvoor deze onderdelen gebruikt werden.

In 2010 wist Jan Neelen uit Berkel Enschot, ook vrijwilliger bij Eindhoven Museum, te vertellen waar ze voor dienden. Hij stuurde afbeeldingen met een soortgelijk werktuig, afkomstig van Johan de Punt, een Vlaamse molenmaker uit Erpe Meere in België. Het gaat om een blokvijs. Vijs is een Vlaams woord en betekent schroef.

Het jaartal 1847

Dit bewijst dat onze voorouders, ook timmermannen, reparaties uitvoerden aan de windmolens van Uden met het daarmee gevonden gereedschap daarvoor. Naast de windmolen op buurtschap Hoenderbosch stonden destijds ook molens op de Moleneind, Molenheide en Molenkant.

De draadspindels van de vijs hebben een doorsnee van 20 centimeter en moeten 30 ton kunnen tillen bij reparatie aan de basis van de staak van de windmolen.

De vondst: een blok met een draadspil en 2 halffabricaten
Het draadblok van 120 cm lang met de draadspindel
De initialen RDG. Bij de R is een halve cirkel aangebracht. Betekenis of versiering?

Reacties

Reacties laden…

Via werktuig terug in de tijd