Het hangt in de gang van mijn ouderlijk huis. Een prent in een zwart gelakt frame. Het heeft als bijzonder onderschrift: "Deze molen draait al, als Amsterdam nog aan zijn bloemrijke historie moet beginnen". Het is de oude Westerhovense watermolen.
Aan zijn ouderdom mag je zeker niet twijfelen. Diverse bronnen vermelden dat deze molen al voor 1228(!) is gebouwd. In een oorkonde van 1370 verplicht de Aartshertogin van Luxemburg, Brabant en Lotharingen, de inwoners van Someren en Lierop hun koren te laten malen in deze molen. Het is dus een zogeheten "dwang"molen.
Eeuwenlang wordt deze molen in bedrijf gehouden door het water van de Keersop. Vaak en veel heeft deze molen het meel gemalen voor de armlastige bevolking van de Kempen. Maar even zo vaak is deze molen inzet geweest van twisten en geschillen. Immers een molen betekent macht en rijkdom.
Tijdens de Franse Revolutie en in de Napoleontische tijd worden tal van privileges afgeschaft. Zo ook het dwangrecht. De verplichting om deze molen te malen betekent een groot verlies aan klanten en daarmee dus inkomsten.
In de daarop volgende eeuwen wordt deze molen vaak verpacht. Maar de pacht is vaak zo hoog, dat de molenaar nauwelijks een goede boterham kan verdienen. Vaak wordt het noodzakelijke niet meer uitgevoerd en de molen komt geleidelijk tot verval.
In onze jeugdjaren is deze molen een bron van vermaak. Vooral in de warme zomermaanden nodigt het heldere water van het molenwiel tot vele verfrissende spartelpartijen. Vooral als de molenaar de sluizen opent en het water zich met geweld door de openingen perst, word je meegenomen op de maalstroom. Het gestuntel van de jeugd kun je geen zwemmen noemen, maar leuk is het zeker.
En opeens in 1950 is de molen er niet meer. In de jaren direct na de Tweede Wereldoorlog liggen de accenten op de wederopbouw, industrialisatie en mechanisatie. In die tijd is er helaas nog geen interesse in materieel erfgoed. De molen wordt gesloopt en het afkomend materiaal verkocht als "geriefhout".
Er wordt een nieuwe stuw gebouwd met twee stuwschuiven. Het moet een voorbeeld zijn van de nieuwe tijd. Maar in het pittoreske landschap doet dit betonnen monster pijn aan de ogen van de natuur- en landschapsliefhebber.
We naderen 2028. In dat jaar zou deze historische molen 800 jaar oud zijn geworden. Wellicht het moment bij uitstek om - naast de St.-Valentinuskapel - Westerhoven een nieuwe historische bezienswaardigheid te geven.
Met de opbrengst van de toeristenbelasting van "de Kempervennen" kan dat zeker gefinancierd worden. In het kader van de energietransitie zou zelfs een turbine geïnstalleerd kunnen worden. Westerhoven heeft dan een primeur, namelijk een eigen energiecentrale.
Dit verhaal verscheen eerder in dorpsblad de MikMak (2024).
