Bij De Heen in de gemeente Steenbergen ligt het historische sluizencomplex Benedensas. In de jaren 1960 kwam het Benedensas op de Rijksmonumentenlijst te staan. Het was het tweede waterbouwkundige kunstwerk op de lijst, na het Lely-gemaal bij Medemblik.
Het Benedensas behoorde samen met het Bovensas tot de werken van de afdichting van de Roosendaalse en Steenbergse Vliet. In 1818 benoemde koning Willem I een commissie die de afsluiting van de Vliet moest voorbereiden. Twee jaar later was deze ‘commissie Wijnmalen’ klaar met zijn werk en kon het Heemraadschap De Roosendaalsche en Steenbergsche Vliet worden opgericht om de plannen ten uitvoer te brengen.
De voorzitter van de voorbereidende commissie, Pieter Karel Wijnmalen, burgemeester van Steenbergen, werd de eerste dijkgraaf. In 1822 begon de bouw aan beide sluizen, Benedensas en Bovensas. In februari 1824 volgde de (min of meer) officiële opening van de schutsluis aan het Benedensas. Behlave als schutsluis voor de scheepvaart, diende het waterwerk ook voor de ontwatering van de omliggende polders.
Verdergaande ontginningen van het gebied stroomopwaarts zorgde ervoor, dat de sluiscapaciteit op een gegeven moment niet meer voldoende was voor de ontwatering van het gebied. Daarom werd er in de jaren 1883-1884 een aparte spuisluis aangelegd, met zes kokers voorzien van houten waaierdeuren, een ijzeren buitenschuif tegen het vloedwater en een houten binnenschuif om het water niet te laten dalen tot onder het normale peil. De sluis was ontworpen door de Bossche spoorwegingenieur A.C. Broekman.
De schutsluis is een bijzonder gaaf voorbeeld van negentiende-eeuwse sluizenbouw. Het hoge buitenhoofd heeft twee vloeddeuren en twee ebdeuren. Het binnenhoofd heeft twee waaierdeuren. Vlak voor de waaierdeurkassen ligt een rolbrug over de sluis. In 1913 is de sluis aanzienlijk vergroot: de schutkolk werd 70 m lang en 25 m breed.
Begin jaren ’60 was het buitenhoofd aan een grondige restauratie toe. Dankzij het ijveren van architect Steur, was Monumentenzorg bereid 50% van de kosten op zich te nemen, waardoor de kostbare waaierdeuren in hun oorspronkelijke staat konden worden hersteld.
Sinds 1987 zijn de getijden op het Volkerak en Zoommeer weggevallen en daarmee de functie van de sluizen. De schutsluis wordt in de zomer nog gebruikt om het indringen van blauwalg op de Vliet te voorkomen.
Bekijk ook
