In de 12 jaar van 1923 tot en met 1935 beschouwde men Oss als een centrum van criminaliteit. En daar was ook wel enige aanleiding toe: er vielen in deze periode 24 doden (zoals in Oijen bijvoorbeeld) te betreuren als gevolg van gewelddadige activiteiten: moord, doodslag, (zware) mishandeling, diefstal met geweld en brandstichting.
Een groot deel van deze criminaliteit werd toegeschreven aan de zogenaamde "Osse Bende”, al is de benaming “bende” misschien wel misleidend. Het ging eerder om een bepaalde cultuur van zwijgen in brede kring, dan om een echte criminele organisatie.
Een forensisch psychiater formuleerde het in 1933 zo: “de solidariteit, het goed georganiseerde complot, de onherroepelijkheid van hun bedreigingen en de uitvoering daarvan maakt die grote familie van misdadige elementen tot een hoogst gevaarlijke, brutale en meer en meer op een Amerikaanse bandietengemeenschap gelijkende bende. Ze verraden elkaar niet, en ze bedreigen hen die kunnen getuigen, met moord. En vroeg of laat houden ze hun woord. Ze staan als één man vijandig tegen alles wat politie of justitie is.”
Die politie staat dan ook een tijdlang vrij machteloos. Oss heeft eind jaren ’20 ongeveer 16.000 inwoners. De gemeentepolitie Oss telt tien man, de marechaussee is vijf man sterk. In 1934 komt daar verandering in. De marechaussee wordt met 15 man versterkt. De opsporing wordt intensiever: wie na cafétijd op de Berghemscheweg loopt of in het Schaykscheveld, wordt aangehouden.
Tientallen processen-verbaal worden zo opgemaakt voor eenvoudige overtredingen zoals jachtdelicten en het dragen van wapens zonder vergunning (niemand in Oss mag nog een mes bij zich hebben met een lemmet, langer dan 5 centimeter). Politiemensen gaan vermomd als gewone landloper of als gewone klant in het café zitten en luisteren. Ze gaan zelfs zover dat ze in de duisternis bij de ramen van woningen hun oor te luisteren leggen.
En het werkt! In de jaren 1934 en 1935 worden ongeveer 300 misdrijven opgelost. Van deze zaken behandelen de rechtbank en later het gerechtshof in hoger beroep er ongeveer 50, met in totaal 155 verdachten, van maart 1935 tot juni 1936. Ik wil vooral ingaan op de arrestatie en veroordeling van J.P. Ceelen voor de moord op caféhouder Jan van de Pas te Berghem, omdat deze zaak exemplarisch was voor het toenmalige criminele klimaat in Oss.
Je kunt het hele verhaal hier lezen of downloaden (PDF, 1.3 MB)
Op de foto huldigt de toenmalige Officier van Justitie, Speyart van Woerden, de manschappen van de Osse Brigade Koninklijke Marechaussee naar aanleiding van het oprollen van de Osse bende in 1935.