In Dongen hebben in de twintigste eeuw vele honderden jongens op kostschool gezeten bij de Broeders van O.L. Vrouw van Lourdes. De jongsten gingen naar de Sint Gerardus Majella ULO. Hoewel dit een juvenaat was, een broederopleiding, was het niet verplicht om na afronding voor een verdere opleiding tot broeder te kiezen en veel leerlingen deden dat ook niet. Wie na de ulo verder wilden leren en (broeder-)onderwijzer wilde worden, kon naar de kweekschool van de broeders.
St. Gerardus Majella in Dongen (foto: Wies van Leeuwen / Provincie Noord Brabant. Bron: collectie BHIC, nr. PNB001013364)
Zowel op de ulo als de kweek zaten leerlingen die hun opleiding bij de broeders intern volgden; zij verbleven buiten de schooluren om op het bijbehorende internaat. Het kostgeld dat de ouders voor zo'n jarenlang verblijf betaalden, was voor de broeders een heel belangrijke inkomstenbron. De internen betraden een gesloten wereld en groeiden op in een mannencultuur. Contact met het andere geslacht was uit den boze. Omgang met andere jongens was er daarentegen voortdurend. Alles ging in groepsverband. Dat kon beklemmend of ronduit verschrikkelijk zijn, als je niet goed in de groep lag, of vaak ruzie had met de groepsleider. Maar het had ook positieve kanten. Van internaten is bekend dat er vaak innige vriendschappen werden gesloten.
Contact met je ouders had je nauwelijks. Maar werd het schaarse contact met hen ook door de religieuzen gecontroleerd? Van andere internaten weten we dat dit gebeurde bij in- en uitgaande post naar familie en vrienden. Maar ook dat de internen heel vindingrijk konden zijn, door hele verhalen achter een postzegel te verstoppen of geheimtaal te gebruiken. Hoe ging dat in Dongen?
Alle benodigdheden om de jongelingen te onderwijzen en op te voeden waren op het terrein aanwezig, tot aan een kapel en Lourdesgrot toe. Veel redenen om Dongen te verkennen zullen er niet zijn geweest, in de ogen van de opvoeders uiteraard. Schoolexcursies en retraites doorbraken het afgeschermde internaatsleven.
Op de kweekschool werkten broeders en lekenleraren. Broeder-docenten die nog door oud-leerlingen worden herinnerd zijn bijvoorbeeld directeur Bonifacio (opvoedkunde), Montanus (wiskunde en biologie), Clarentius (geschiedenis), Alcuïnus (aardrijkskunde) en Aquino (muziek). Welke namen schieten jou nog te binnen?
Juvenisten en broeders bij de Lourdesgrot, ca. 1951. Derde rij, helemaal links: Anton van der Lee. (Bron: collectie Katholiek Documentatie Centrum)
Harry Melis (intern '60-'65) schreef een verhaal over zijn kostschoolverblijf.
Jan van Alphen stuurde een kopie van het boek Afscheid van de Gerardus Majellaschool (1984). De toenmalige directeur, Broeder Hildebrand, heeft daarin uitvoerig geschreven over het onderwijs.
Anton van der Lee (intern jaren '50) stuurde deze foto's:
1. Br. Bonifacio, directeur kweekschool
2. Br. Berthuïnus, docent kweekschool en mulo. Hij was klassenleraar van de examenklas.
3. Br. Aquino, docent muziek kweekschool
4. Br. Willehad, gaf handenarbeid aan de kweekschool en was uitermate gierig. Als je iets had gemaakt dat je mee naar huis wilde nemen - wat mij zelden gebeurde, want ik was nogal onhandig - dan moest je de gebruikte materialen betalen. Dat ging zo van:"Maar dát zul je betalen!!""Hoeveel, broeder?""Vijf cent..." Broeder Willehad trad na zijn 25-jarig kloosterjubileum uit en trouwde met een Haagse weduwe met vier kinderen. Het ontlokte ons de opmerking: "Zelfs dáár was-ie te lui voor!"
5. Mulo A. De klasfoto is gemaakt in juni 1950 van de eerste klas. De leerlingen waren ten dele juvenisten, ten dele externen. Ik ken lang niet alle namen meer. Liggend op de voorgrond: Kees Corssmit, slagerszoon uit de Gerardus Majellastraat, Dongen en juvenist Jan Maas uit Vught. Eerste rij: Timmermans?(ex), Beerends (j), Harrie van den Bosch, Ittervoort (j), Frans van Lith (j), Bergmans(j), Anton van der Lee (j), Rinus ..., Raamsdonk (ex) en Rinus Schellen, Loon op Zand (j). Tweede rij: ? (ex), Theo Molenaar (j), Theo van Beek, Valkenswaard (j), Koos Suoss, Dongevaart (ex), Ben Haanappel (ex), Mark van Boxtel (ex), .. Elshout (ex). Staande: broeder Aloysius (?), provinciaal overste, broeder Alcuïnus, aardrijkskundeleraar, broeder ?, leraar Frans, .. Oerlemans (ex), Vic Haagh, Dongen (ex) ..Janssen (ex), ? (j), Jos Vugts, Oisterwijk (j), Trom, Deventer (j). Bovenste rij: Leo van Hoof, Dongen (ex), ? (ex), Luc Verhappen, Geldrop (j), ? (j), ? (ex) en Bert? Hessels (ex).
6. Deze foto werd in januari 1950 gemaakt op het ijs in de Duiventoren, Dongen: ik sip prutsend aan het riempje van mijn schaats dat Luc Verhappen (op de rug gezien) had stuk gemaakt.
7. Schoolreis Mechelen, 11-5-1953. Jaarlijks werd een schoolreis gemaakt. In 1953 was Mechelen het reisdoel. Op de foto kijk ik met een verrekijker naar de St. Rombouts toren. Leo van Gool, die later stopte met de opleiding, probeert mee te kijken. Links naast mij klasgenoot Henk de Jong en links achter hem Jan van der Heijden. In 1955 werd de grote tentoonstelling E55 in Rotterdam bezocht, in 1956 Königswinter en in 1957 Brugge en Blankenberge.
8. Retraitehuis Loyola, Vught, 1953. De leerlingen van de Kweekschool St. Gerardus Majella gingen tijdens hun opleiding twee keer op retraite (drie dagen) naar het retraitehuis Loyola in Vught. De groep bestond telkens uit een combinatie van het tweede en het vierde leerjaar. Hierbij foto’s [8 en 9] van beide keren dat ik tot de deelnemers hoorde. Op de foto van 1953 [foto 8] in de eerste rij zit links op de hoek rector Mol, die samen met conrector Reinties de geestelijke zorg had voor het totale complex in Dongen, inclusief de psychiatrische inrichting Overdonk. Ook directeur Br. Bonifacio van de kweekschool ging altijd mee. De retraite werd gegeven door paters Jezuïeten. Op deze foto sta ik in de tweede rij, vierde van links. Helemaal rechts staat de Jezuïet Richard Stoffels, die vele jaren aan Loyola verbonden was.
9. Retraite Loyola, 4-7 oct. 1955 [zie ook de beschrijving bij foto 8]. Op deze foto sta ik in de achterste rij middenin, achtste van links. Recht vóór mij Frits Niessen en rechts naast hem Noud Smits, die lange tijd voorzitter van Heemkundekring “De Kleine Meierij” was en wethouder/locoburgemeester van Moergestel.
10. Op 26 juli 1956 werd met veel vertoon afscheid genomen van de leraar H. Van den Bosch, die met pensioen ging. “Boschje”, zoals wij hem noemden, zit op deze foto op de tweede rij tussen zijn echtgenote en zijn dochter. De volledige bezetting van de kweekschool moest mee op de foto.Ik sta in de achterste rij, vijfde van links. Van den Bosch, die “een eeuwigheid” aan de school verbonden was geweest als leraar wiskunde en natuurkunde, was berucht om de lage punten die hij gaf. Vrijwel niemand haalde een voldoende. Daarom zag iedereen met schrik het eindexamen tegemoet, want de leraren examineerden zelf onder toezicht van een rijks-gecommitteerde. Maar bij het examen was “Boschje” altijd enorm meegaand; hij sleepte er iedereen doorheen, maar als de geslaagden dat vertelden aan de lagere leerjaren, dan kon niemand dat geloven. Mijn dorpsgenoot Jan Vermeer uit Loon op Zand, die zichzelf bij voorbaat kansloos achtte, dacht: “Het moest eens waar zijn”. Hij ging voor het examen naar Van den Bosch toe en vertelde dat hij van wiskunde alleen maar de vierkantsvergelijkingen kende en van natuurkunde de erfelijkheidswetten van Mendel. “Uh”, zei Van den Bosch (zo begon hij elke opmerking), “dan weet ik wat ik jou niet moet vragen”. Maar hij deed dat wél. Toen de gecommitteerde vertrokken was, zat Jan alleen tegenover zijn leraar. Die keek hem vernietigend aan door zijn dikke brillenglazen – hij was zó slechtziend dat hij de leerlingen vooraan in de klas niet eens kon zien – en zei nadrukkelijk: “Uh, Vermeer, onthou één ding: dat je stom bent!” Maar Jan was geslaagd...
11. Mijn examenklas hoofdakte, 31 augustus 1957. Zittend v.l.n.r. Br. Willehad, Hr. Fassaert (gymnastiek), Br. Gamaliël, Br. Montanus (wiskunde), rector Mol, Br. Bonifacio, Br. Aquino, Br. Berthuïnus, Hr. Kusters en Br. Alquinus. Eerste rij: Jan van der Heijden, Tilburg, Jan Vissers, Venlo, Age Beersma, Hein Schoutsen, Sjaak Trommelen, Pieter van Veen, Tilburg, Jan Hermans, Dongen, Johan Ongena, Tilburg, Theo Bende. Volgende rij: Bas Govers, Breda, Wim van Rooyen, Anton van der Lee, Loon op Zand, Luc Verhappen, Geldrop, Jan van Berkel, Tilburg, Henk van den Burg, Gilze, Noud Smits, Moergestel, .. Klerks, Henk de Jong, Gilze. Laatste rij: Wim Roozen, Diessen, Henk van Kuppevelt, Reek, Kees schoenmakers, Udenhout, Piet de Boer, Cor van Mossevelde, Jan de Jong (Gilze, broer van Henk) en Frits Niessen, Raamsdonk.
12. Schoolreis Brugge, 20-5-1957. Op deze foto staan mijn klasgenoten voor een gebouw in Brugge; ik sta bovenaan, tweede van rechts, tussen Pieter van Veen en Frits Niessen.
Foto jaren '60, met dank aan Harry Melis:
Leerlingen en broeders St. Gerardus Majella, jaren '60. Van links naar rechts: Broeder Hilarion; (...) Dirx; Harry Melis; Eef van Doremaele; broeder Euphronius; broeder Leogardus; Kees van Leuven. Midden: (...) Verhoeven; Henk Megens; Henk van Hooijdonck; Antoon van Os; Emiel Boeijkens; (...) Buskoop. Onder: Gerard Brans.
Reageren
Wat weet jij nog van het juvenaat in Dongen? Hoe heb jij jouw verblijf op deze (kost)school ervaren? Reageer hieronder, deel het met ons en vul deze pagina aan! Ook zoekt het BHIC foto's en ander oud materiaal, om op de site te plaatsen.
