“Ham” betekende onder meer ‘bocht’ (wij kennen ‘ham’ nog steeds als een stuk van de ‘achterbocht’ van een varken). Niet alleen de bocht in een weg of rivier zelf, maar ook iets dat in zo’n bocht lag, zoals een weiland of een brug, kon aangeduid worden met “ham”.
Zo lag in Sint-Oedenrode in een bocht van de Dommel een houten brug over de rivier, die vanouds de Hambrug heette. Sinds 1883 is deze brug van baksteen met metalen leuningen.
In de jaren ‘30 diende deze verkeersbrug tevens als trambrug. Aan de westzijde lag een tramwissel, waar het tramverkeer zich splitste richting Schijndel en richting Veghel.
Bij het naderen van de brug, stapte de tramconducteur uit de wagon, gooide de wissel om en ging dan volgens dienstvoorschrift te voet de brug over. Na het passeren van de brug stapte de conducteur weer op de tram, die zijn weg vervolgde met een vaartje van 20 à 25 km per uur. Naast de brug lag een stenen trap naar de Dommel.
Op 11 mei 1940 blies het Nederlandse leger de brug op om de opmars van de Duitsers te vertragen. Dat veroorzaakte aanzienlijke schade in de directe omgeving. Op het puin werd een noodbrug geslagen.
Provinciale Waterstaat maakte daarna van de gelegenheid gebruik om de Nieuweweg aan te leggen ter vervanging van de omslachtige route door het dorp. In het verlengde van de weg Schijndel-Sint-Oedenrode (Hambrug) zou de Nieuweweg ten zuiden van de kom aansluiten op de bestaande weg naar Eindhoven.
De Dommel kronkelde hier zeer grillig, terwijl men door kanalisatie ongeveer 1.400 m kon afsnijden. Het project werd dus drievoudig: wegaanleg, een nieuwe brug en rivierverbetering. Juli 1941 was de Nieuweweg gereed. De nieuwe Hambrug werd op het droge gebouwd, waarna men de (nieuwe) Dommelbedding eronderdoor groef. De brug kwam iets dichter bij het dorpscentrum te liggen dan de oude en bevatte een stuw om het water te reguleren.
De brug heeft aan één zijde een houten opbouw met twee lantaarns en een bergruimte voor de stuwbalken. De pijlerkoppen zijn gemaakt van Zweeds graniet, met daarin uitgehouwen de wapens van Sint-Oedenrode en van de provincie Noord-Brabant. In september 1944 was de nieuwe Hambrug gereed.
Later die maand startte de operatie Market Garden. Tijdens de opmars van de geallieerde grondtroepen, wist het 502e regiment van de 101e Airborne Divisie de nieuwe brug onbeschadigd in handen te krijgen.
Bekijk ook
