Terug naar overzichtOverzicht
De linie Bergen op Zoom-Steenbergen; klik voor een vergroting

De West-Brabantse Waterlinie of de Linie Bergen op Zoom-Steenbergen

Rien Wols

17 mei 2011

Water in Brabant

In 1622 namen de Spanjaarden Steenbergen in en belegerden vervolgens Bergen op Zoom. Hoewel deze stad niet werd ingenomen, bleek tijdens het beleg dat met name het noordfront kwetsbaar was. Bovendien was gebleken dat de inundaties van de Linie van de Eendracht niet goed beheerst konden worden.

Klik voor een vergroting
Klik voor een vergroting

Toen de Spanjaarden de vesting Zantvliet, tussen Bergen op Zoom en Antwerpen, van bolwerken begonnen te voorzien en een aantal forten aanlegden langs de Schelde, besloten de Staten van Holland en Zeeland rond 1628 om drie forten, Moermont, Pinssen en De Roovere aan te leggen op de accessen tussen de moerassen ten noorden van Bergen op Zoom. In 1627 was al het Fort Henricus ten noorden van Steenbergen aangelegd.

De forten van Bergen op Zoom
De forten van Bergen op Zoom

Vervolgens werd een systeem van inundatiegebieden aangelegd tot Bergen op Zoom. Daarbij werden ook de vennen en moerassen ten oosten van Halsteren betrokken. Via inundatiekanalen kwam het water voor dit gebied uit de Zoom. Op de accessen werden drie werken aangelegd: de forten De Roovere, Pinssen en Moermont.

De polders tussen Steenbergen en Bergen op Zoom waren al sinds 1584 met zoet water geïnundeerd, maar het bleek niet eenvoudig voldoende water aan te voeren en vast te houden. Daarom moest het water uit de Zoom het oostelijk front van de stad en het gebied voor de drie forten gaan inunderen. Om te garanderen dat de Zoom genoeg water aan zou voeren, werd de vaart verbonden met een aantal hooggelegen vennen, die zelfs met een dijk werden omgeven.

Kaart van de nieuwe linie van Bergen op Zoom naar Steenbergen, 1627. Klik voor een vergroting
Kaart van de nieuwe linie van Bergen op Zoom naar Steenbergen, 1627. Het noorden ligt links. Klik voor een vergroting
Links Fort Henricus
Links Fort Henricus

Steenbergen kreeg een nieuwe omwalling met zes bastions, een hoofdgracht en een contrescarp. Bij de inundatiesluis kwam een toren of redoute en bij de monding van Steenbergse haven werd fort Henricus gebouwd. Onder Steenbergen werden enkele polders door kadijken verkleind: de latere Verdronken Aanwas en het Verdronken Westland. Zo werd het mogelijk om deze polders maar voor een deel te inunderen en daarmee het grootste deel voor inundatie te sparen.

Dat was ook belangrijk om de hoeveelheid water die nodig was voor de inundatie te beperken. Tussen de Kleine Melanen en De Meeren ten oosten van Fort Pinssen werd een gracht gegraven om het waterfront compleet te maken.

In 1698 inspecteerde vestingbouwer Menno van Coehoorn de linie. Op zijn advies werden kort daarna de zwakke plekken aangepast en werd de linie opgenomen als onderdeel van het Zuiderfrontier.

De meesten zullen niet aan Brabant denken als het over “Nederland Waterland” gaat. Toch speelt het water ook in onze provincie een belangrijke rol. En eigenlijk is dat al heel lang zo: Noord-Brabant telt meer natuurlijke beken en beekjes dan bijvoorbeeld Gelderland. Brabanders hebben veel last gehad van het water. Denk daarbij aan overstromingen en aan de Beerse Maas. Op andere plekken was er regelmatig een watertekort. Zonder waterbeheersing zou een deel van de provincie onbewoonbaar zijn. Anderzijds verdienen we ook veel aan het water: als krachtbron, transportmiddel, in het productieproces of door visserij bijvoorbeeld. En we genieten van goed drinkwater, badhuizen, zwemwater en recreatieplassen. In dit thema bekijken we het water vanuit allerlei invalshoeken, zonder daarbij volledig te willen zijn. Klik hierboven op het onderwerp van je keuze voor meer informatie. Lees de uitgebreide inleiding Of deel je eigen verhaalOntdek het thema

Reacties

Reacties laden…

De West-Brabantse Waterlinie of de Linie Bergen op Zoom-Steenbergen