“In vredestijd bij je volle verstand, uit gemakzucht of desinteresse, een fraai en weerloos gebouw neerhalen dat niets anders te verwijten valt dan dat het gedateerd is, is een barbaarse daad. Een treurig voorbeeld van dergelijke barbarij was het besluit in 1985 - vermoedelijk uit financiële, culturele en creatieve armoede - om de door Hendrik Sangster in 1925 gebouwde watertoren aan de Sweenstraat in de Brabantse gemeente Kaatsheuvel te laten slopen.”
Zo schrijft Maarten Asscher in zijn boek H2Olland (Amsterdam 2009) over het verlenen van een sloopvergunning voor deze bijzondere watertoren. Asscher vervolgt: “Ik kan meer begrip opbrengen voor een soldaat die in tijden van oorlog springstoffen plaatst in een militair gevoelig object als een watertoren, dan voor een burgemeester of waterleidingdirecteur die zonder enige noodzaak tot sloop van een dergelijke toren opdracht geeft.”
De watertoren van Kaatsheuvel behoorde tot de eerste serie van elf torens die architect Sangster tussen 1923 en 1925 in West-Brabant bouwde voor de N.V. Waterleiding-Maatschappij “Noord-West-Brabant”. Zes van die bijzonder vormgegeven torens zijn in de maanden oktober-november door het Duitse leger verwoest. Datzelfde lot trof nog twee andere torens van Sangster, die hij in 1932 en 1933 voor respectievelijk Gilze en Almkerk had ontworpen.
De toren in Kaatsheuvel verrees in het buurtschap Berndijk. Zoals gezegd, maakte hij deel uit van een systeem van watertorens ten behoeve van de drinkwatervoorziening in Midden- en West-Brabant. De Waterleidingmaatschappij was een gezamenlijk initiatief van 23 gemeenten-aandeelhouders, die bij de opzet van het hele leidingennet tijdelijk een vaste architect in dienst hadden genomen. Sangster had uitgesproken opvattingen over de architectuur van deze nutsvoorzieningen, die zich vertaalden in een serie opvallende “landmarks” in deze regio, zoals ook de Kaatsheuvelse toren er een was.
Het betrekkelijk geringe reservoir van ca. 250 m3 (de meeste torens konden 600 m3 bergen) was in de jaren ‘20 nog genoeg om aan de lokale vraag naar water te voldoen. Maar na de oorlog nam het drinkwatergebruik zozeer toe, dat de oude watertorens dat niet meer konden bijhouden. Dat was een geleidelijk proces, de toren van Kaatsheuvel is in 1947 en in 1968 nog gerenoveerd. Maar in de jaren ’70 en ’80 zijn veel watertorens buiten gebruik gesteld, waaronder die van Kaatsheuvel. De daaropvolgende sloop was de slotparagraaf van een stukje lokale watergeschiedenis. Dankzij Gerard Brokken kunnen we hier de laatste seconden van de toren zien.
Film: Gerard Brokken
Van de toren zelf rest nog slechts een boorkern, een stuk beton uit het gat, waarin een dynamietstaaf werd geplaatst. Dit is in particulier bezit, maar wij mochten er een foto van maken.
Bekijk ook
