Terug naar overzichtOverzicht
De spekslagers uit Beugen

De spekslagers uit Beugen

Jan Arts

5 december 2024

Het beroep van vee- en vleeshandelaar is over een periode van ruim 200 jaar en zes generaties lang door de familie Ardts aan het Vrijthof in Beugen doorgegeven. De naam in deze familietak verandert van Arts via varianten als Artz en Aarts naar Ardts. Het spekslagersbedrijf groeit gestaag door de jaren heen en de familie Ardts behoort in de 19e eeuw tot de elite van het dorp.

Jasper Artz (1721-1779) uit Beugen trouwt in 1748 met Joanna Ebben maar zij overlijdt nog geen maand na hun huwelijk. Jasper hertrouwt drie maanden later met Petronella Thomassen. Jasper laat op dat moment een Staat en Inventaris opmaken van zijn bezittingen. Jasper had een huijs met aangeleegen land, groot ongeveer eenen morgen staande en geleegen onder den Dorpe Beugen. Zijn bezittingen worden uitvoerig beschreven: o.a. een bed getaxeert op 12 guldens, een half douzijn tinne lepels, een spiegel getaxt op 15 stuivers en ook al zijn kleren (ondermutsen, rijglijven, neusdoeke, stroohoet). Uit dit document wordt ook duidelijk dat Jasper niet alleen landbouwer is, maar ook in vee handelt, ook al ver buiten de regio, en dat hij hier goed aan verdient. Hij had flink wat contant geld (gereede penningen eene somma van tweehonderd en vijfftig guldens) en verschillende vorderingen voor vee/vlees uitstaan. Hij heeft niet alleen 30 guldens tegoed van Peeter Aarts (zijn broer uit Sint Anthonis) voor een koeij, maar ook van ene Peeter Langsbergen uit Schiedam en Pieter Berkel uit Delft.

Jasper Artz staat en inventaris
Jasper Artz, Staat en Inventaris (Bron: BHIC, schepenprotocol Beugen, toegangsnr. 7040 invnr. 371, volgnr. 128.)

De twee oudste zonen van Jasper overlijden op jongere leeftijd. Zijn derde zoon Arnoldus Artz/Ardts (1752-1838) trouwt met Sibilla Artz en zij nemen het landbouw- en veehandelsbedrijf over. Het verhaal gaat dat Arnoldus het Franse leger van Napoleon van vlees heeft voorzien. Hij is daarnaast raadslid in Beugen. Ze wonen in de boerderij het Vrijthof naast de kerk in het centrum van Beugen. Deze boerderij zou rond 1625 gebouwd zijn en staat er nog steeds in deels originele staat. De boerderij is te zien op een tekening van Beugen die rond 1750 is gemaakt: links van de kerk achter de vijver.

Beugen 1750
Beugen in 1750, onbekende tekenaar (Privécollectie familie.)

Antoon Ardts (1779-1853), de oudste zoon van Arnoldus en Sibilla, trouwt als een Aarts met Jantje Huibers en neemt het bedrijf van zijn vader over. Jantje Huijbers is de dochter van Hubert Huijbers, destijds eigenaar van brouwerij de Lelie in Beugen. Antoon Ardts breidt het spekslagersbedrijf verder uit tot een winstgevende onderneming. Als Antoon overlijdt in 1853 laat hij een groot vermogen na. Het grootste gedeelte bestaat uit de vele onroerende zaken die hij bezat. Naast huis, schuur, erf en boomgaard zijn er vele stukken bouwland, weiland, hooiland en dennenbosch, bij elkaar zo’n 40 hectaren. Daarnaast nog heel wat roerende goederen zoals de meubelen, het vee, de landbouwgereedschappen, het hooi en stroo, de granen, de veldvruchten en het spek. Tot slot is de spekslagerij nogal wat geld waard en wordt apart genoemd als vorderingen ter zake der spekslagersaffaire.

Antoons oudste zoon Jasper Ardts (1811-1895) wordt midden in de Franse Tijd geboren als Jaspere Arts. Jasper trouwt in 1853 met Maria Jansen en neemt op zijn beurt het familiebedrijf over. Het gaat goed met het bedrijf. Er is altijd een grote voorraad vlees die wordt aangevuld door de vele kleine boeren in het dorp. Ze exporteren naar Duitsland, België en zelfs kloosters in Frankrijk. Net als zijn grootvader is Jasper actief in de politiek: hij is meer dan 25 jaar wethouder in Beugen.

De Ardts familie had de nodige invloed in het alledaagse leven rond Beugen in de 19e eeuw. De familie wordt dan ook genoemd in het boek Rooms, rijk of regentesk: elitevorming en machtsverhoudingen in oostelijk Noord-Brabant circa 1810-1914 van Maarten Duijvendak. De Ardts familie vormt samen met enkele andere boerenfamilies, de molenaarsfamilie, een brouwer en enkele caféhouders en winkeliers de elite van het dorp. Ze kwamen als dorps-sociëteit van Beugen regelmatig bij elkaar. Jasper laat zich met zijn vrouw rond 1875 fotograferen bij de bekende fotograaf Wilhelm Ivens in Nijmegen. In die tijd deden alleen de rijkere mensen dit bij slechts een paar ateliers in de grote steden op zogeheten carte de visite formaat.      

Jasper Ardts en Maria Jansen
Jasper Ardts en Maria Jansen. (Privécollectie familie.)

Jaspers jongere broer Hubert Ardts (1812-1886) trouwt met Johanna Loefen en begint een eigen boerderij en slagersbedrijf aan de Rijkevoortseweg net buiten het dorp. Zijn zoon Chris Ardts (1860-1935) neemt de bedrijf van zijn vader over. Ook dit bedrijf doet het goed; halve varkens worden met paard en kar vervoerd tot aan Brussel en Kevelaer. Kleindochter Truus Ardts (1917-2013) herinnerde zich nog goed hoe de hammen en worsten werden gerookt in de gewelfde rookkelder onder de boerderij. De rook werd opgewekt door natte spaanders van beukenhout en kruiden te stoken en vervolgens werden de hammen, het spek en de worsten hier opgehangen en werd de ruimte afgesloten.

Jaspers oudste zoon Antoon Ardts (1855-1928) neemt het familiebedrijf aan het Vrijthof niet over. Van 1868 tot 1872 doorloopt hij de cours commercial et industriel aan het bisschoppelijk college in Roermond. Antoon wordt bestuurder bij verschillende bedrijven en organisaties (o.a. bij de Boerenbond, NCB, boerenleenbank, zuivelfabriek en de Zuivelbond). Ook is Antoon ruim 20 jaar lid van de Provinciale Staten van Noord-Brabant.

Antoon Ardts
Antoon Ardts. (Privécollectie familie.)

De tweede zoon van Jasper, Arnold Ardts (1858-1943), neemt het familiebedrijf en boerderij het Vrijthof wel over. Hij trouwt in 1898 met Johanna van Vught. Ook zij laten zich fotograferen door atelier Ivens in Nijmegen. Ze krijgen acht kinderen. Hun zoon Harrie Ardts (1904-1996) neemt later de boerderij het Vrijthof in Beugen over. Inmiddels is de boerderij omgebouwd tot woonhuis en is er een groepsaccommodatie genaamd Het Vrijthof (Kerkplein 9).

Arnold Ardts en Johanna van Vught
Arnold Ardts en Johanna van Vught. (Privécollectie familie.)
Vrijthof Beugen
Het Vrijthof te Beugen (Foto: Wies van Leeuwen, collectie: BHIC, nr. PNB001007993).

Reacties

Reacties laden…