De Geldropse Watermolen, later ook Weverijmolen genaamd, is een onderslagmolen op de Kleine Dommel in Geldrop. In zijn oudste vorm bestaat hij al sinds de mideleeuwen; de molen zou gebouwd zijn in 1403. In 1798 was sprake van een dubbele watermolen die dienst deed als koren-, olie- en volmolen.
In de loop van de negentiende eeuw mechaniseerde de textielnijverheid in Geldrop, waarvoor opnieuw machines gebruikt werden die op waterkracht draaiden. Zo werd de Wollenstoffenfabriek van Adriaan van den Heuvel, die sinds 1820 bestond, over de watermolen heen gebouwd. Voortaan dreef het rad de volmachines aan. In 1854 kwamen in plaats van de volmachines nieuwe spinmachines.
In 1874 besloot de toenmalige directeur Willem van den Heuvel het waterrad te vervangen door een voor die tijd uiterst modern Sagebien-waterrad. Mogelijk heeft de Maastrichtse industrieel Petrus Regoût tot de aanschaf van zo’n rad geadviseerd. Regoût was bevriend met Van den Heuvel en had in 1871 voor zijn eigen porceleinfabriek in Maastricht zelf zo’n Sagebien-rad besteld bij de Luikse firma Pastèges et Fils.
In 1920 verruilde de Geldropse textielfabriek de waterkracht in voor een aandrijving met behulp van stoom en elektriciteit. De watermolen werd stilgelegd, omdat de wateraanvoer in de Kleine Dommel lang niet altijd voldoende was. Enkele jaren later stortte het rad in en werd het aandrijfmechanisme afgebroken. Het riviertje werd overkluisd met een betonnen vloer.
In de tweede helft van de twintigste eeuw kreeg de textielindustrie het steeds moeilijker en in 1980 sloot de fabriek, die daarop in verval raakte. Na een brand in 1995 begon men met de renovatie, waarbij restanten van het oude rad werden aangetroffen. Op basis van de overblijfselen en met behulp van een oude tekening van het rad van Regoût werd een replica gebouwd. Dit gereconstrueerde waterrad (met een doorsnee van 7 meter) draaide in 2000 bij de opening van het Weverijmuseum Geldrop in het gerestaureerde gebouw van de oude spinnerij.
Hoewel het rad nu functioneert, wordt de waterkracht nog niet gebruikt. Er bestaan plannen om elektriciteit op te wekken, maar dat is slechts mogelijk indien de Kleine Dommel weer voldoende mag worden opgestuwd.
Bekijk ook
