Thema
Verdienen aan water

Water in Brabant
Water kan worden gebruikt als krachtbron, als grondstof of als productieomgeving. Al dit gebruik heeft door de eeuwen heen zijn sporen in het landschap nagelaten. Hier proberen we dat zo’n beetje in kaart te brengen. Volledigheid streven we daarbij niet na, want er zijn echt talloze manieren om via water aan je inkomsten te komen. Maar als je iets mist, staan we natuurlijk open voor je bijdrage.
Bierbrouwerijen
Voor het maken van bier heb je heel veel water nodig, liefst van goede kwaliteit. En dat is er in Brabant altijd geweest. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er in Brabant altijd meer brouwerijen zijn geweest dan elders in Nederland.
Meer over bier brouwen in Brabant
Eendenkooien
Eendenkooien zijn een Hollandse vinding voor het vangen van wilde eenden. Ze lagen in het open polderlandschap langs een rivier. Veel zijn er verdwenen, maar er zijn er nog een paar over.
Meer over eendenkooien in Brabant
Havens
De gedachte dat onze grote zeehavens de kurken zijn waarop de Nederlandse economie drijft is niet zonder grond. Aan de andere kant dragen ook ook de Nederlandse binnenhavens een flinke economische steen bij.
Leerlooierijen
Voor het looien van leer was vroeger veel stromend water nodig, dat niet ijzerhoudend mocht zijn. Verder moest er in de buurt vee geteeld worden voor een regelmatige aanvoer van runder- en schapenhuiden. Als er in de buurt dan ook nog veel eikenschors of ‘run’ beschikbaar was (de belangrijkste plantaardige looistof), dan had je een gunstige plek voor een leerlooierij.
Meer over leerlooien in Brabant
Visserij
Een voor de hand liggende manier om geld te verdienen, is het vangen en verkopen van vis. Ook in Brabant gebeurde dat. Je kunt onderscheid maken tussen het vangen van trekvis in de grote wateren (Amer, Biesbosch, Maas, Merwede en Oosterschelde) en de echte zoetwatervis in de Brabantse beekjes en riviertjes.
Meer over visserij in Noord-Brabant
Watermolens
Het hoogteverschil in de Brabantse beken en rivieren is niet zo heel groot. Met onderslagmolens werd de kracht van de stroming toch op veel plaatsen gebruikt om een molen aan te drijven. Als er eb en vloed was, zoals bij Bergen op Zoom, dan kon ook het getij hiervoor worden gebruikt. Met de molens kon dan graan worden gemalen, of olie geperst uit zaden. Volmolens, schorsmolens en volmolens werden ingezet om grondstoffen te maken voor de textiel- en/of leerindustrie.
Onderwerpen (94)
- Brouwerij De Koningshoeven (Berkel-Enschot)
Plaats: Tilburg (Berkel-Enschot) Opgericht: 1884
- Brouwerij De Lelie (Beugen)
Plaats: Beugen Opgericht: c. 1640 (of eerder) Opgeheven: 1921
- Bierbrouwerij Cambrinus (Boxmeer)
Plaats: Boxmeer Opgericht: 1886 Opgeheven: 1952
- Bierbrouwerij De Vijf(f) Ringen (Boxmeer)
Plaats: Boxmeer Oudste vermelding: 1719 Opgeheven: c. 1920
- Budelse Brouwerij
Plaats: Budel Opgericht: 1870
- Brouwerij Dommelsch Bier (Dommelen)
Plaats: Dommelen Oudste vermelding: 1703
- Brouwerij Bavaria (Lieshout)
Plaats: Lieshout Oudste vermelding: 1719 (1680)
- Brouwerij De Kroon (Oirschot)
Plaats: Oirschot Oudste vermelding: 1675 Opgeheven: 2002
- Bierbrouwerij De Kolk (St.-Michielsgestel)
Plaats: Sint-Michielsgestel Opgericht: 1878 Opgeheven: 1948
- Bierbrouwerij De Lelie (St.-Oedenrode)
Plaats: Sint-Oedenrode Oudste vermelding: 1559 Opgeheven: 1936
- Brouwerij De Valk (St.-Oedenrode)
Plaats: Sint-Oedenrode Opgericht: 1778 Opgeheven: 1935
- Brouwerij De Roskam (Ulvenhout)
Plaats: Ulvenhout Opgericht: c. 1700 Opgeheven: 1925
- Bierbrouwerij De Roode Leeuw (Zeeland)
Plaats: Zeeland Opgericht: onbekend Opgeheven: 1938
- Reuser Kooi
Eerste vermelding: 17e eeuw Huidige situatie: nog steeds in werkende staat, maar niet meer voor de vangst
- Empelse Kooi
Eerste vermelding: 1739 In onbruik: 1944 Huidige situatie: natuurgebied
- Lithse Kooi
Eerste vermelding: 1631 In onbruik: na 1925 Huidige situatie: natuurgebied De Lithse Kooi Wordt gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek
- Macharense Kooi
Eerste vermelding: 1670 In onbruik: na 1912 Huidige situatie: gerestaureerd, maar niet meer in gebruik om te vangen Toegankelijk voor het publiek
- Marense Kooi
Eerste vermelding: 1729 In onbruik: 1995 Huidige situatie: gerestaureerd, in gebruik als broedplaats en rustgebied voor vogels, met kooiker In beheer bij Natuurmonumenten
- Terheijdense Kooi
Eerste vermelding: 1693 In onbruik: 1934 Huidige situatie: natuurgebied van Staatsbosbeheer; rondleidingen op afspraak
- Eendenkooien in De Vughtse Gement
Eerste vermelding: 1608 Huidige situatie: nog steeds in werkende staat, natuurgebied, niet toegankelijk
- Havens van Bergen op Zoom
Plaats: Bergen op Zoom Aangelegd: rond 1400; 1882; 1964 Type: Agro, containers, industrie Vaarwegklasse: VI
- Haven van Breda
Plaats: Breda Aangelegd: 16e eeuw; Gedempt: 1964 Heringericht: 2007 Type: agro, containers, industrie, zand, grind Vaarwegklasse: IV en V
- Groenendijkse haven
Plaats: Dongen Aangelegd: 1675 Gedempt: 1981 Type: agro, indusrie
- Eindhovense havens
Plaats: Eindhoven Aangelegd: 1846; 1939 Type: industrie Vaarwegklasse: II
- Haven van Geertruidenberg
Plaats: Geertruidenberg Aangelegd: 16e eeuw; Binnen- en buitenhaven 1680; spoorhaven: 1909; Loswal: 1916; Gedempt: binnenhaven 1950 Type: industrie Vaarwegklasse: Va
- Helmondse haven
Plaats: Helmond Aangelegd: 1824; 1884; 1963; 1993 Type: agro, containers, industrie Vaarwegklasse: IV (beperkt)
- Bossche havens
Plaats: ‘s-Hertogenbosch Aangelegd: 1448; 1634; 1866; 1925; 1953 Type: agro, containers, industrie, zand, grind Vaarwegklasse: IV en V
- Haven van Moerdijk
Plaats: Moerdijk Aangelegd: 1858; 1968 Type: Agro, containers, industrie, zand, grind Vaarwegklasse: VI
- Osse haven
Plaats: Oss Aangelegd: 1968; 1993 Type: Agro, containers, zand, grind Vaarwegklasse: V, beperkt
- Roosendaalse haven
Plaats: Roosendaal Aangelegd: 16e eeuw; 1983 Type: industrie Vaarwegklasse: IV
- Tilburgse havens
Plaats: Tilburg Aangelegd: 1923; 1976 Type: agro, containers, industrie, zand, grind Vaarwegklasse: II en IV
- Veghelse haven
Plaats: Veghel Aangelegd: 1825, 1964 Type: Agro, containers, zand, grind Vaarwegklasse: II
- Dongense leerlooierijen
Plaats: Dongen Opgericht: in 1816 al verschillende leerlooierijen Opgeheven: nog één looierij/leerfabriek werkzaam
- N.V. Nederlandsche Stoomlederfabriek Gilze-Reijen
Plaats: Rijen Opgericht: 1906 Opgeheven: niet, nog steeds werkzaam
- Ravo Leder- en Schoenfabriek
Plaats: Ravenstein Opgericht: c. 1835 Opgeheven: 1977
- Firma Gragtmans & Wiesman
Plaats: Waalwijk Opgericht: 1848 Opgeheven: 1978
- Weervisserij bij Bergen op Zoom
Periode: 1650-2010 Soort vis: ansjovis Vangmethode: getijdevisserij
- Visserij rond Lith
Periode: 1830-2010 Soort vis: paling, trekvis en witvis Vangmethode: fuiken en ankerkuil
- Viskwekerij bij Valkenswaard
Periode: 1900-2010 Soort vis: karper, baars Vangmethode: kweek
- Zalmvisserij bij Woudrichem
Periode: 1362-2010 Soort vis: zalm, steur, houting, elft, fint Vangmethode: zegen; drijfnet
- Watermolen van Rixtel
Plaats: Aarle-Rixtel (Rixtel) Waterloop: Aa Type: Onderslagmolen, 1 rad Functie: Korenmolen, oliemolen Bijzonderheden: Bestond al voor 1314. Gesloopt 1883
- Ruthmolen (Asten)
Plaats: Asten, vlakbij het Vlierdense buurtschap Ruth/Pannenhoef Waterloop: Astense Aa Type: ? Functie: oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: ca 1367. In de 17e eeuw vervallen en verdwenen
- Getijdenmolen van Bergen op Zoom
Plaats: Bergen op Zoom, Oude Vissershaven 2 Waterloop: Haven (open verbinding met de Oosterschelde) Type: Getijdenmolen Functie: Koren- en oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1499. Buiten gebruik: 1887
- Molen van Wolfswinkel (Bladel)
Plaats: Bladel, Molenweg 16 Waterloop: Grote Beerze Type: watervluchtmolen sinds 1827 Functie: Koren-, olie- en schorsmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1215; gesloopt: 1946.
- Boxtelse watermolens
Plaats: Boxtel, Molenstraat Waterloop: Smalwater/ Dommel Type: Dubbele onderslagmolen Functie: Olie en vol-bloemmolen; Zaag-, schors-, vol- en graanmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding c. 1400; sloop Smalwaterse molens 1912; Dommelmolens verwoest door storm 1934.
- Gampelse watermolen (Breda)
Plaats: Breda Waterloop: Gampel (tak van Aa of Weerijs) Type: Getijdenmolen Functie: volmolen Bijzonderheden: Buiten gebruik ca. 1600. Verdwenen omstreeks 1620
- Grote Watermolen (Breda)
Plaats: Breda, nabij Fellenoordstraat en Markendaalseweg Waterloop: Singel, gevoed door Aa of Weerijs Type: Getijdenmolen Functie: Graanmolen Bijzonderheden: Bouwperiode 1543-1563. Gesloopt in 1826
- Belgerense watermolen (Deurne)
Plaats: Deurne, buurtschap Belgeren Waterloop: Astense Aa Type: Dubbele molen Functie: Oliemolen (Astense zijde) en graanmolen (Vlierdense zijde) Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1409. Buiten gebruik omstreeks 1830 en verdwenen
- Haageindse watermolen (Deurne)
Plaats: Deurne, Haageind 62 Waterloop: Vlier Type: Onderslagmolen, 1 rad Functie: Korenmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1386 of 1387; huidige gebouw dateert van 1631. In 1816 buiten gebruik gesteld.
- Watermolen Ter Vloet (Deurne)
Plaats: Deurne (stroomopwaarts van Klein Kasteel) Waterloop: Vlier Type: ? Functie: Oliemolen Bijzonderheden: Eind 16e/begin 17e eeuw afgebrand
- Achterste Molen (Diessen)
Plaats: Diessen, stroomopwaarts van Baarschot aan de Reusel, Moleneind Waterloop: Reusel Type: ? Functie: ? Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1421. Vervallen en verdwenen 19e eeuw.
- Voorste molen (Diessen)
Plaats: Diessen, Watermolenweg Waterloop: Reusel Type: Onderslagmolen met 1 rad Functie: Korenmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1350. In 1851 bouw watervluchtmolen, ingestort 1885. Opvolger ingestort 1921.
- Kilsdonkse Molen (Dinther)
Plaats: Dinther, Kilsdonkseweg Waterloop: Aa Type: Watervlucht- & windmolen Functie: Koren- en oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding 1433; vanaf 1491 wintermolen; in 1880 buiten gebruik gesteld en in 2009 gerestaureerd.
- Dommelse watermolen
Plaats: Dommelen (Valkenswaard), Bergstraat 1 Waterloop: Dommel Type: Onderslagmolen met 1 rad Functie: korenmolen, vroeger ook oliemolen en schorsmolen, volmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding:1422. Gerestaureerd 1977.
- De watermolen in Dongen
Plaats: Dongen (nabij Sluisweg) Waterloop: Donge Type: Onderslagmolen Functie: Koren- en schorsmolen Bijzonderheden: Afgebrand in 1911
- Stevertse watermolen (Eersel)
Plaats: Eersel, Stevert Waterloop: Run Type: Onderslagmolen, enkel waterrad Functie: Korenmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1340. In 1942 buiten gebruik als watermolen; restant bewaard (in 1989 deels gesloopt)
- Collse Watermolen (Eindhoven)
Plaats: Eindhoven, Collseweg 1 Waterloop: Kleine Dommel of Rul Type: Onderslagmolen, 2 raderen Functie: Koren- en oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1337. Huidige gebouw dateert van circa 1780. In 2003 deels gereconstrueerd
- Gennepermolen (Eindhoven)
Plaats: Eindhoven, Genneperweg 147 Waterloop: Dommel Type: Dubbele onderslagmolen Functie: Koren-, olie- schors- en volmolen (vanaf 1622) Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1249. Restauratie in 1963, 1990
- Stratumse molen (Eindhoven)
Plaats: Eindhoven-Stratum (Stratumseind) Waterloop: Dommel Type: onderslagmolen; Girardturbine Functie: korenmolen, volmolen (vanaf 1771); vanaf 1812 aandrijving voor spinmachines Bijzonderheden: oudste vermelding 1340; gesloopt in 1928
- Woenselse Molen (Eindhoven)
Plaats: Eindhoven-Woensel, Brugstraat Waterloop: Dommel Type: Onderslagmolen met 2 raderen Functie: Koren-, vol-, en oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding 1379. Gesloopt in 1955-1956; was grootste watermolen van Noord-Brabant.
- De molen van Escharen
Plaats: Escharen Waterloop: Raam Type: Vermoedelijk onderslagmolen Functie: Korenmolen en oliemolen Bijzonderheden: Uit de 12e eeuw
- Geldropse Watermolen
Plaats: Geldrop, Molenstraat 21 Waterloop: Kleine Dommel of Rul Type: Onderslagmolen met 1 rad Functie: Koren-, olie en volmolen Bijzonderheden: Gebouwd in 1403 of eerder; verdwenen 1874. Nu Weverijmuseum
- Gemertse watermolen
Plaats: Gemert, nabij de straat Watermolen Waterloop: Rips Type: Onbekend (vermoedelijk onderslagmolen) Functie: Korenmolen Bijzonderheden: Gebouwd ca. 1210; afgebroken tussen 1581 en 1616
- Molen van De Visscher (Goirle)
Plaats: Goirle, Watermolenstraat Waterloop: Voorste Stroom/aan de Leij Type: Onderslagmolen Functie: Koren-, en oliemolen Bijzonderheden: Gebouwd 1331; verdwenen na 1903
- Halderse watermolens (St.-Michielsgestel)
Plaats: Halder, nabij kasteel Nieuw-Herlaer Waterloop: Dommel Type: Onderslagmolens Functie: Koren-, schors- en volmolen, oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1340. Afgebroken in 1733
- Helmondse watermolen
Plaats: Helmond (bij Kasteelse Tuin) Waterloop: Aa Type: Onderslagmolen, enkel rad Functie: Korenmolen, gortmolen en pelmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1314, beëindigd 1942
- Kasterense watermolen (Liempde)
Plaats: Liempde, buurtschap Kasteren, Molendijk Waterloop: Dommel Type: Dubbele onderslagmolen Functie: graan-, later ook oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1294; deels gesloopt in 1936, afgebrand in 1960
- Stipdonkse watermolen (Lierop)
Plaats: Lierop buurtschap Stipdonk Waterloop: Aa Type: Onderslagmolen, 1 rad Functie: Koren-, olie- en pelmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding 1140; Verdwenen door kanalisatie van de Aa en aanleg van de Zuid-Willemsvaart
- Watermolen Ten Steen (Middelrode)
Plaats: Middelrode Waterloop: Aa Type: Onderslag Functie: Graanmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1433. Verdwenen 19e eeuw
- Hooidonkse watermolen (Nederwetten)
Plaats: Nederwetten, Hooidonk 8 Waterloop: Dommel Type: Dubbele onderslagmolen Functie: korenmolen, schorsmolen, volmolen, oliemolen en houtzaagmolen Bijzonderheden: In 1983 gerestaureerd. Sinds 2005 elektriciteitscentrale
- Spoordonkse watermolen (Oirschot)
Plaats: Oirschot, Spoordonkseweg 130 Waterloop: Beerze Type: Onderslagmolen met oorspronkelijk 2 raderen Functie: Korenmolen, oliemolen Bijzonderheden: Dateert van voor 1320. Huidige gebouw gesticht 1868
- Heukelomse watermolen (Oisterwijk)
Plaats: Oisterwijk (Laag-Heukelomseweg) Waterloop: Voorste Stroom / aan de Leij Type: onderslag Functie: Koren- en oliemolen; volmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1312. Verdwenen na 1869
- Mustermolen (Oostelbeers)
Plaats: Oostelbeers, t.h.v. buurtschap Kuikseind Waterloop: Kleine Beerze Type: onderslagmolen Functie: korenmolen Bijzonderheden: oudste vermelding 1326; afgebroken 1884
- Oploose watermolen
Plaats: Oploo, Watermolenstraat Waterloop: Vloet Type: Onderslagmolen met 1 rad Functie: Olie-, graan- en pelmolen Bijzonderheden: de bestond al vóór 1516; huidige gebouw dateert van 1725; sinds 1953 buiten gebruik
- Opwettense watermolen (Nuenen)
Plaats: Nuenen, Opwettenseweg 201 Waterloop: Kleine Dommel of Rul Type: Onderslagmolen met 2 raderen Functie: Koren-, vol-, olie- en houtzaagmolen Bijzonderheden: Zou stammen uit 11e of 13e eeuw. Afgebrand en hersteld in 1743. Grootste waterrad van Nederland
- Keersoppermolen (Riethoven)
Plaats: Riethoven, buurtschap Keersop Waterloop: Keersop Type: onderslagmolen Functie: korenmolen, pelmolen, tussen 1873-1929 ook een oliemolen Bijzonderheden: oudste vermelding 1368; molen ingestort 1981; molenaarshuis door brand verwoest 2002
- Kaarschotse molen (Rijsbergen)
Plaats: Rijsbergen, Kaarschotsestraat Waterloop: Aa of Weerijs Type: Watervluchtmolen Functie: Koren- en oliemolen Bijzonderheden: Vroegste vermelding 1279; Bouwjaar laatste molen 1837; afgebroken 1915.
- Roosendaalse watermolen
Plaats: Roosendaal, wijk Kroeven Waterloop: Molenbeek Type: Onderslag Functie: Koren-, olie en schorsmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 12e eeuw. Verdwenen in 1965.
- Borchmolen (St.-Oedenrode)
Plaats: Sint-Oedenrode, centrum Waterloop: Dommel Type: Onderslagmolen Functie: Koren- en oliemolen tot 1938, in 1793 tevens volmolen bijgebouwd Bijzonderheden: Oudste vermelding: (12e eeuw) 1320; in 1925 oliemolen in de Dommel gestort; in 1938 einde korenmolen; complex gesloopt in 1944.
- Wolfswinkelse watermolen (St.-Oedenrode)
Plaats: Sint-Oedenrode, nabij Vressel Waterloop: De Dommel Type: Onderslagmolen, 2 raderen Functie: Korenmolen; vanaf 1650 oliemolen; 19e eeuw volmolen Bijzonderheden: Gebouwd ca 1190-1235; Oliemolen verdwenen in 1920 en graanmolen afgebroken in 1947.
- Venbergse Molen (Valkenswaard)
Plaats: Valkenswaard, Molenstraat 21 Waterloop: Dommel Type: Dubbele onderslagmolen Functie: Graanmolen, oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding 1227. Gerestaureerd 1973-1977
- Loondermolen (Waalre)
Plaats: Waalre, Dommelseweg Waterloop: Dommel Type: Onderslagmolen met 1 rad Functie: Korenmolen Bijzonderheden: Oudste vermelding 1384; Molen gesloopt; molenhuis in 1907 na brand herbouwd, in mei 1940 grotendeels verwoest
- Waalrese Volmolen
Plaats: Waalre Waterloop: Dommel Type: Onderslagmolen met 2 raderen Functie: Koren- en volmolen; tegenwoordig kleine waterkrachtcentrale Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1347, maar vermoedelijk al veel ouder; verdwenen in 1962; herbouwd in 1992
- Westerhovense Watermolen
Plaats: Westerhoven, Molenbeemd Waterloop: Keersop Type: onderslagmolen Functie: korenmolen, tussen 1892-1927 ook een oliemolen Bijzonderheden: gebouwd 1228; gesloopt 1951
- Naar thema Water in Brabant
Ontdek meer over de lusten en lasten van het water in Brabant
- Naar thema Water in Brabant
Ontdek meer over de lusten en lasten van het water in Brabant
- Naar thema Water in Brabant
Ontdek meer over de lusten en lasten van het water in Brabant
- Naar thema Water in Brabant
Ontdek meer over de lusten en lasten van het water in Brabant
- Naar thema Water in Brabant
Ontdek meer over de lusten en lasten van het water in Brabant
- Naar thema Water in Brabant
Ontdek meer over de lusten en lasten van het water in Brabant
- Watermolen te Stock in Moergestel
Plaats: Moergestel, Waterhoefstraat Waterloop: Reusel Type: onderslagmolen, tot vier raderen Functie: korenmolen, oliemolen, schorsmolen, volmolen, runmolen Bijzonderheden: oudste vermelding 1384, afgebrand 1722, herbouwd 1727, afgebroken 1879
- Brouwerij De Prins
Plaats: Haps Opgericht: < 1793 Opgeheven: 1951
- Lederfabriek Gebrs. Van der Steen
Plaats: Rijen Opgericht: 1907 Opgeheven: 1968
- Watermolen van Scheepstal (Bakel)
Plaats: Bakel, buurtschap Scheepstal (tegenwoordig: Helmond) Waterloop: Bakelse Aa Functie: Oliemolen Bijzonderheden: Oudste vermelding: 1246. Buiten gebruik tussen de 15e en 17e eeuw en verdwenen