Het is misschien wel Brabants oudste cold case, want voor de moord op Marietje Kessels is nooit een dader veroordeeld. Maar 125 jaar later duiken er nieuwe archiefstukken op en zetten podcastmaker Marilou Nillesen en archivaris Christian van der Ven het onderzoek voort. Wat weet de familie nog? Wat concluderen forensisch experts en advocaten? En we gaan op zoek naar het plaats delict. Allemaal om antwoord te krijgen op de vraag: wie vermoordde Marietje Kessels?
"Het meeslepende sound design, stemacteurs en de boeiende details zorgen voor een levendig Tilburgs truecrimeverhaal" - VPRO Podcastgids
Proloog
In deze proloog nemen we je mee naar wat eraan voorafging: hoe zat het ook alweer; wie werd aangehouden en wie niet? En waarom is deze nieuwe serie zo hard nodig?
1: Spiegelbeeld
In aflevering 1 ontmoet je Maria Smulders, de caféhoudster die Marietje als laatste de kerk in ziet gaan. En samen met Wendy Hoenkamp, achterkleinkind van de familie Kessels, gaan we op zoek naar een belangrijk verdwenen document van de familie.
2: Gevoelige plaat
In aflevering 2 proberen we te achterhalen hoe de laatste minuten van Marietje eruit hebben gezien. Door op zoek te gaan naar het plaats delict en samen met arts Jan Keunen naar haar post mortem foto's te kijken. Met alle gruwelijke conclusies van dien.
3: Spoor bijster
In aflevering 3 sluit forensisch rechercheur Carina van Leeuwen aan bij ons onderzoek en buigt zich over de mogelijkheden van het stukje hout dat in het archief zit. En stuiten Christian en Marilou op fragmenten die lijken te komen uit het verloren gewaande dagboek van vader Kessels.
4: Mistige zaak
In aflevering 4 reizen Christian en Marilou naar Breda, naar het huis van één van de hoofdrolspelers uit de zaak Marietje Kessels: advocaat Frans Pels Rijcken. Samen met kleindochter Miek onderzoeken zij wat deze advocaat dreef om zich onbetaald in te zetten voor de van moord verdachte schilder Mutsaers.
5: Stil gezwegen
In aflevering 5 ontdekken Christian en Marilou dat de Noordhoekkerk in Tilburg in 1900 al eerder plaats delict is geweest. Twee maanden vóór de moord op Marietje, wordt een ander 11-jarig meisje in de kerkbanken aangerand. Samen met rechtspsycholoog Peter van Koppen proberen we een dader in beeld te brengen.
6: Waarheid
In deze 6e aflevering van Moord op Marietje duiken Christian en Marilou in de ware betekenis van het verhaal van Marietje Kessels. Hoe galmt het geluid van haar korte leven ook na 125 jaar nog altijd door in onze samenleving? En brengt een bezoek aan het Nederlands Forensisch Instituut ons dichter bij de waarheid?
Jouw vragen & onze antwoorden, met Nynke de Jong
Welke rol speelden de twee kapelaans in deze zaak? Heb ik een onbekende foto van Marietje ontdekt? En kun je zelf ook de archieven van de rechtbank inzien? Luisteraars leven volop mee met de zesdelige podcastserie Moord op Marietje. In deze extra aflevering bespreken Christian en Marilou jouw brandende vragen, en dat doen ze samen met Nynke de Jong.
Méér podcasts zoals Moord op Marietje
Vond je Moord op Marietje een goede podcast? Luister dan ook naar de eerdere podcasts die we over de moord op Marietje Kessels maakten (zie onder) en kijk op www.bhic.nl/podcast voor alle andere podcasts die we hebben gemaakt. Tip: luister bijvoorbeeld naar Afscheidsbrieven uit de oorlog over een onmogelijke liefde door een gewetenloos verraad.
Nieuwe getuigen van een oude cold case
In 2024 doken van de geruchtmakende moordzaak uit 1900 op het Tilburgse meisje Marietje Kessels nieuwe archiefstukken op. Honderden handgeschreven getuigenverklaringen, bewijsstukken, brieven en notities die niet eerder in deze zaak waren onderzocht, kwamen tevoorschijn uit één van de vele archieven die door het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in ’s-Hertogenbosch worden bewaard. Deze nieuwe getuigen van een oude cold case zijn te horen in een speciale tweedelige serie Moord op Marietje Kessels, die je nog steeds kunt beluisteren:
Trailer
Misschien ken je dit verhaal: van het 11-jarige meisje Marietje Kessels dat op een zomerse dag in 1900 een brief gaat posten, vlakbij haar huis in Tilburg, maar nooit meer terugkeert. En misschien weet je dan ook dat haar dode lichaam twee dagen later wordt gevonden, in de nabijgelegen kerk. Precies dit verhaal komt nu in een ander daglicht te staan. Want nu is er een archiefdoos opgedoken met onbekend archiefmateriaal; allemaal over deze zaak.
1: Nieuwe getuigen van een oude cold case
In het eerste deel van deze tweedelige serie hoor je hoe het kan dat er 124 jaar na de moord nieuwe archiefstukken aan het licht komen over de zaak Marietje Kessels. En je gaat mee terug in de tijd; terug naar het Tilburg van 1900. Maar ook naar de gevangenis waar de twee verdachten vastzitten: de koster en de schilder. En terwijl de schilder vanuit zijn cel smartelijke brieven schrijft naar zijn ouders en zijn vriendin, antwoordt de koster op de vraag of het kind nog leeft met… ‘zwijg maar’.
2: Een onzichtbare hand
Aan het begin van dit tweede deel van deze serie zit de schilder August Mutsaers nog altijd in voorarrest, terwijl de koster Johan van Isterdael net in vrijheid is gesteld. Maar niet iedereen gelooft in de onschuld van de Kerk. Je bladert mee door de nieuw ontdekte documenten; kaartjes en briefjes, vaak anoniem, waarin vraagtekens worden gezet bij de dubieuze rol van de koster... en de pastoor. Tegenstrijdige getuigenverklaringen, maar wie liegt hier? En als er zoveel rook is, waar is dan het vuur?
Old case, cold case
In 2022 en 2023 maakten Marilou en Christian al een vervolgverhaal over de moord op Marietje Kessels, als rubriek in de podcast 'Het geheugen van Brabant'. Hieronder kun je alle delen van dit vervolgverhaal achterelkaar terugluisteren:
1: Naar Tilburg begin 1900
"Ze was namelijk op straat omgedraaid, alsof ze door iemand in de kerk werd aangeroepen. Ze bleef een ogenblik voor de kerk stilstaan en stapte toen naar binnen."
In de eerste aflevering duiken Marilou en Christian in het archief van advocaat Frans Pels Rijcken. We vinden een aangrijpende brief van August Mutsaers, hoofdverdachte van de moord op Marietje Kessels, die hij schrijft aan de koster, en waarin hij stelt dat deze schuld moet bekennen. En we vinden een plattegrond van de route die Marietje liep tussen haar huis en de kerk, waar ze voor het laatst werd gezien.
2: Wie is Marietje Kessels?
"En waar is zij toen gebleven? Dat de heilige onschuld werd ontheiligd, dat reine tintelend leven werd vernietigd."
De dozen van het archief van advocaat Frans Pels Rijcken gaan open, op zoek naar antwoord op de vraag: wie is Marietje Kessels? Maar ook heeft collega Emiel de iconische foto van Marietje van kleur voorzien.
Luister naar aflevering 2 (opent in een nieuw tabblad)
3: De familie Kessels
"Op 22 augustus jl omstreeks 11 uur in de morgen hoorde ik staande op de achterplaats mijner woning zes à zeven benauwde korte gillen, als van een kind dat mishandeld werd. Het geluid kwam uit de richting van de kerk."
Uit welke familie komt Marietje Kessels? Is het belangrijk dat haar vader directeur is van een gerenommeerde fabriek? En waarom duikt de pastoor telkens op cruciale plekken en tijden op? Christian en Marilou banen zich een weg tussen de dossierstukken, op zoek naar het ware verhaal.
Luister naar aflevering 3 (opent in een nieuw tabblad)
4: De zoektocht naar Marietje
"Mijnheer ik meende juist naar u toe te komen. Ik heb rust noch duur. Ja ik weet veel, ik weet van het verdwenen meisje alles."
Er zijn inmiddels twee verdachten aangehouden, maar Marietje is nog altijd niet gevonden. Dit keer volgen we de zoektocht tot aan het ontzielde lichaam van het meisje...
Luister naar aflevering 4 (opent in een nieuw tabblad)
5: Het politieonderzoek
"In eene stad zo uitgebreid als Tilburg is het getal agenten véél te gering en de aan te stellen twee inspecteurs en 15 agenten hoofdzakelijk voor de velddienst."
Technisch politieonderzoek staat in 1900 nog in de kinderschoenen; hoe ziet het recherchewerk van de Tilburgse politie eruit? En is de 65-jarige inspecteur Caarls hiervoor de aangewezen persoon? We kijken onder meer in het procesdossier van het Gerechtshof in 's-Hertogenbosch.
Luister naar aflevering 5 (opent in een nieuw tabblad)
6: De reconstructie
"Mevrouw, ga de kerk niet in, de koster zal u vermoorden."
Met beperkte middelen probeert de politie in Tilburg te achterhalen wie de 11-jarige Marietje Kessels heeft vermoord en hoe haar lichaam is verplaatst. Daarvoor wordt de hulp ingeroepen van een 12-jarig meisje, het dochtertje van een van de werkmannen van vader Kessels.
Luister naar aflevering 6 (opent in een nieuw tabblad)
7: De eerste verdachte: koster Johan van Isterdaal
"O, hou op, dat zijn strooisels van dat wijf. Dat heeft dat wijf uit haar poot gezogen."
Van huis uit is hij timmerman, deze Johan van Isterdaal, totdat pastoor Van Zinniq Bergmann hem meeneemt naar de nieuwe kerk in de Noordhoek in Tilburg. Dan neemt hij de taak van koster op zich; maar wat is zijn rol bij de moord op Marietje Kessels?
Luister naar aflevering 7 (opent in een nieuw tabblad)
8: De tweede verdachte: schilder August Mutsaers
"Hij bracht zijn hand onder mijn rokken en betastte mij aan de schaamstreek en dwong mij hetzelfde bij hem te doen. Hiertegen heb ik mij nooit zo bijzonder verzet. Althans niet in de eerste tijd."
We maken dit keer uitgebreid kennis met de schilder van de kerk, en hoofdverdachte van de moord op Marietje Kessels: August Mutsaers. We vinden August - mét signalement - terug in het register van voorlopig aangehoudenen van het Huis van Bewaring te Breda. Ook zien we Mutsaers, samen met misschien wel zijn eerste grote liefde, maar wie is deze jongedame, met wie hij in Utrecht verkeerde?
Luister naar aflevering 8 (opent in een nieuw tabblad)
9: Advocaat Frans Pels Rijcken
"Wij hebben hier een strijd te voeren, een zwaren strijd, waarop wij ons maandenlang hebben voorbereid. En wij verschijnen hier beiden in volle wapenuitrusting, tot de tanden gewapend."
We ontmoeten Frans Pels Rijcken, de protestantse advocaat-procureur uit Breda die vrijwillig aanbiedt om August Mutsaers te verdedigen. Werkt gedegen en vasthoudend. Hij kan aantonen waar de verklaring van de koster niet klopt en durft het aan de rol van de pastoor ter discussie te stellen.
Luister naar aflevering 9 (opent in een nieuw tabblad)
10: In de rechtszaal
"Het is aan de Rechtbank niet gewichtig genoeg voorkomen, om wettig en overtuigend bewezen te achten, dat de beklaagde zou zijn de dader van het afschuwelijk misdrijf bij akte van dagvaarding ten laste gelegd."
We gaan kijken wat erin de rechtszaal gebeurt. En we schakelen onze beeldredacteuren Mathilde en Kaya in: klopt het dat er een film is gemaakt tijdens deze rechtszaak? En waar is die dan?
Luister naar aflevering 10 (opent in een nieuw tabblad)
11: Het proces
"De onder ede afgelegde verklaring van Van Isterdaal [...] is te bar; ik zie mij dus verplicht de rechtbank te vragen een onderzoek in te stellen naar meineed door de koster."
Terwijl er nog ruim 120 getuigen gehoord moeten worden, blijkt één van de eerste getuigen een hardhorende vrouw, verslaafd aan morfine. Maar zij houdt de gemoederen flink bezig, en dan moeten alle anderen nog worden gehoord. Advocaat Pels Rijcken lijkt onvermoeibaar en vasthoudend, en aan het eind van het lange proces doet hij een bijzondere uitspraak.
Luister naar aflevering 11 (opent in een nieuw tabblad)
12: Een onzichtbare hand
"Er is eene onzichtbare hand die rusteloos werkt en wroet, merkbaar in de geheele instructie, en altijd ten gunste van den koster en ten nadeele van den schilder."
Christian en Marilou sloten de vorige keer af op een heel opmerkelijk moment in de rechtszaak: advocaat Frans Pels Rijcken beschuldigt koster Johan van Isterdaal van meineed. Dit keer zullen we echter horen, dat hij naast de koster nóg iemand beschuldigt… en je zult opkijken van wie.
Luister naar aflevering 12 (opent in een nieuw tabblad)
13: Verdwenen archieven?
"’t Is me een bende die zwarte bende. Hoe echter ook de uitspraak moge zijn ge hebt het kranig gedaan en wij brengen u daarvoor ons eere salut.”
Archieven opschonen, afwegen of zoiets moet worden bewaard of niet... Christian stelt dat een goed archief is gebaat bij veel weggooien. Wat bij Marilou de vraag oproept: zijn er soms archieven over Marietje Kessels verdonkeremaand?
14: Het laatste puzzelstukje
"Mutsaers was kalm en ernstig; zijn verdediger, Mr Pels Rijcken was goedsmoeds. Het voorlezen van het arrest duurde slechts een minuut. Het publiek was daardoor blijkbaar verrast en teleurgesteld. Toen de president op luiden toon tot Mutsaers zeide: “Dus beklaagde, ben je weer vrijgesproken”, stond deze op, boog voor het hof en ging heen."
Advocaat Pels Rijcken blijkt over meerdere verklaringen te beschikken die de pastoor in een kwaad daglicht zetten. Maar die gebruikt hij niet in zijn pleidooi. Wat zit daar achter?
15: De krant brengt de leugens in het land
"Zij is angstig geworden. Wilt U naar Tilburg komen en haar spreken en geruststellen (men schijnt haar zelfs met gevangenis gedreigd te hebben) en ook den Commissaris hooren, dan, Ik ben er zeker van, zult U zeer belangrijke vreemde zaken vernemen. Verzoeke geheimhouding. Uw (dienaar?) Arts"
Kranten doen uitgebreid verslag over de moordzaak en de gebeurtenissen in de rechtbank. Maar de rol van de journalistiek beperkt zich niet tot puur verslaglegging. Ze beïnvloeden de publieke opinie, net als nu, maar hoe onafhankelijk was de krant toen eigenlijk? Dus hoogste tijd om de rol van de media in de zaak Marietje Kessels eens tegen het licht te houden.
16: De pastoor en het Vaticaan
"Toen de antireligieuze kranten dit pijnlijke feit wilden aangrijpen, antwoordde M. van Bergmann hen krachtig via de pers om hun laster te weerleggen en tot zwijgen te dwingen."
Christian en Marilou krijgen post uit het Vaticaan Archief. Wat onthult hun brief over pastoor Van Zinnicq Bergmann?
17: Leven na de moord
"Ook vraagt Uw hoe het met het werk staat. Mijnheer dat is zoo ellendig, en knecht spelen in Tilburg zou heelemaal niet gaan omrede dat er de pastoor zou tussen komen."
Dit keer zoeken Marilou en Christian antwoord op de vraag: hoe ging het leven verder, na de moord? En… waarom werd August Mutsaers een jaar na zijn vrijspraak, dood verklaard?
18: De laatste rustplaats
In deze aflevering reizen Christian en Marilou af naar Tilburg, op zoek naar het graf van Marietje Kessels. Maar staan versteld van wat ze nog méér vinden...